Андалуз жылқысы

Андалузия жылқысы - тұқымның сипаттамасы

Андалузия жылқысы (Andalusian Horse) - Испанияда қалыптасқан жылқылардың тарихи атауы. Бұл атау көбіне таза тұқымды испан жылқысына (Pura Raza Española, PRE) қатысты қолданылады.

Андалузия жылқысы сымбатты сыртқы келбетімен, берік әрі үйлесімді дене бітімімен, әсем қозғалысымен, жақсы дамыған бұлшық еттерімен және үйретуге бейімділігімен ерекшеленеді.

Бұл тұқым классикалық мәнерлеп мінуде, ат үстіндегі көрсетілімдерде, дәстүрлі испан ат спорты түрлерінде, әуесқой салт мінуде және асыл тұқымды жылқы өсіруде кеңінен пайдаланылады.

Шығу тарихы

Андалузия жылқысының отаны - Испания, әсіресе Пиреней түбегінің оңтүстігіндегі Андалусия тарихи аймағы.

Испан жылқыларының тарихы көптеген ғасырларды қамтиды. Олардың қалыптасуы Пиреней түбегіндегі жылқы шаруашылығының дамуымен және сыртқы келбеті, басқарылуы мен міністік қасиеттері бойынша ұзақ уақыт жүргізілген сұрыптаумен байланысты.

Қазіргі таза тұқымды испан жылқысының қалыптасуына Испания королі II Филипптің қызметі ерекше әсер етті.

1567 жылы оның бұйрығымен Кордова қаласында корольдік атқоралар ұйымдастырылды. Олар испан жылқыларын өсірудің маңызды орталықтарының біріне айналды.

Кейінгі ғасырларда испан жылқылары еуропалық ақсүйектер арасында жоғары бағаланып, салт мінуге, әскери қызметке, сарай салтанаттарына және классикалық ат өнеріне пайдаланылды.

Бүгінде таза тұқымды испан жылқысының ресми асыл тұқымдық кітабын ANCCE ұйымы жүргізеді.

Жылқының PRE тұқымына жататынын ресми растау үшін оның тиісті асыл тұқымдық кітапта тіркелуі қажет.

Негізгі сипаттамалары

• Шығу елі: Испания

• Тарихи аймағы: Андалусия

• Ресми тұқым атауы: Pura Raza Española (PRE)

• Халықаралық атауы: Purebred Spanish Horse

• Пайдалану бағыты: мініс, спорттық, серуендік

• Шоқтығының әдеттегі биіктігі: шамамен 155-165 см

• Тірілей салмағы: шамамен 450-550 кг

• Дене бітімі: берік, үйлесімді, бұлшық етті

• Басы: денесіне үйлесімді, маңдай сызығы түзу немесе сәл дөңестеу

• Мойны: жақсы дамыған, бұлшық етті, әдемі иілген

• Арқасы: берік, салыстырмалы түрде жинақы

• Сауыры: жұмыр, бұлшық еттері жақсы дамыған

• Жалы мен құйрығы: қалың, көбіне ұзын

• Кездесетін түстері: сұр, торы, қара, жирен және басқа да рұқсат етілген түстер

• Мінезі: белсенді, байсалды, үйретуге бейім

• Негізгі қолданылуы: мәнерлеп міну, ат көрсетілімдері, салт міну

Бойы мен салмағы ересек жылқыларға арналған шамамен алынған көрсеткіштер болып саналады. Нақты өлшемдер жылқының жынысына, жасына, шығу тегіне және күтіп-бағу жағдайларына байланысты өзгеруі мүмкін.

Сыртқы келбеті мен дене бітімі

Андалузия жылқысы күшті, жақсы дамыған бұлшық еттерді және көрікті сыртқы келбетті үйлестіретін классикалық барокко типіндегі мініс жылқыларына жатады.

Негізгі экстерьерлік белгілері:

• Басы орташа ұзындықта, денесіне үйлесімді.

• Бет пішіні түзу немесе сәл дөңестеу.

• Көздері үлкен әрі мәнерлі.

• Құлақтары орташа көлемді, қозғалмалы.

• Мойны бұлшық етті, жоғары орналасқан және әдемі иілген.

• Кеуде қуысы жеткілікті терең.

• Арқасы мықты, белі жақсы дамыған.

• Сауыры жұмыр әрі бұлшық етті.

• Аяқтары берік, буындары жақсы қалыптасқан.

• Жалы мен құйрығы әдетте қалың және ұзын.

Бұл тұқымға артқы аяқтарына салмақты тиімді түсіріп, жинақы қозғалу қабілеті, ырғақты және серпімді жүріс тән.

Жинақы қозғалыс (сбор) - жылқының артқы аяқтарына көбірек салмақ түсіріп, тепе-теңдігін жақсартуы және шабандоздың басқаруына икемдірек болуы.

Түстері мен ерекшеліктері

Андалузия жылқысының ең танымал белгілерінің бірі - сұр түстің кең таралуы.

Көптеген сұр жылқылар жас ұлғайған сайын біртіндеп ағарып, сырттай ақ түсті болып көрінуі мүмкін.

Алайда сұр түс бұл тұқым үшін жалғыз рұқсат етілген түс емес.

PRE тұқымының өкілдері арасында:

• Сұр түсті.

• Торы түсті.

• Қара түсті.

• Жирен түсті.

• Қолданыстағы асыл тұқымдық ережелерге сәйкес басқа да рұқсат етілген түстер кездеседі.

Жылқының таза тұқымды испан жылқысына жататыны тек жүнінің түсімен емес, шығу тегі және ресми асыл тұқымдық тіркеуі арқылы анықталады.

Мінезі мен темпераменті

Андалузия жылқылары сергектік, байсалдылық және үйретуге жоғары бейімділік қасиеттерін үйлестіруімен танымал.

Тұқымға тән ерекшеліктер:

• Жақсы үйретілу қабілеті.

• Шабандоздың бұйрықтарына зейінділігі.

• Нақты әрі дәл қозғалыстарды орындау қабілеті.

• Жақсы тепе-теңдік сақтау мүмкіндігі.

• Дұрыс қарым-қатынас жағдайында адамға үйір болуы.

• Белсенді, бірақ көбіне басқаруға икемді мінезі.

Сонымен қатар әр жылқының мінезі жеке ерекшеліктеріне байланысты.

Бір тұқымның өкілдері сезімталдығы, белсенділігі және қоршаған ортаға реакциясы жағынан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

Жаңадан атқа мінуді үйреніп жүрген адамдар үшін тұқымына қарамастан сабырлы әрі жақсы үйретілген жылқы таңдаған дұрыс.

Пайдалану бағыттары және спорттық қасиеттері

Классикалық мәнерлеп міну

Андалузия жылқысы классикалық мәнерлеп мінудегі қабілеттерімен ерекше танымал.

Оның табиғи жинақы қозғалу қабілеті, жақсы дамыған артқы аяқтары және басқаруға икемділігі күрделі жаттығуларды орындауға мүмкіндік береді.

Тиісті дайындық жағдайында бұл тұқымның өкілдері бүйірлік қозғалыстарды, пируэттерді, пассаж және пиаффе элементтерін меңгере алады.

Алайда әр жылқының спорттық қабілеті жеке бағаланады.

Ат үстіндегі көрсетілімдер

Андалузия жылқылары ат шоулары мен дәстүрлі испан көрсетілімдерінде кеңінен пайдаланылады.

Олардың әсерлі сыртқы келбеті, мәнерлі қозғалыстары және күрделі жаттығуларды орындау қабілеті кәсіби шабандоздар мен ат көрсетілімдерін ұйымдастырушылар арасында жоғары бағаланады.

Жұмыс бағытындағы салт міну

Испанияда мұндай типтегі жылқылар дәстүрлі түрде мал бағуға және шаруашылық міндеттерін орындауға пайдаланылған.

Қазіргі уақытта олар нақты басқаруды, шапшаң бұрылуды және шабандоз бен жылқы арасындағы үйлесімді әрекетті талап ететін спорт түрлеріне қатысады.

Серуендік салт міну

Дұрыс дайындалған андалузия жылқылары серуендеуге, атқа мінуді үйретуге және әуесқой ат спортына жарамды.

Нақты жылқыны таңдағанда шабандоздың тәжірибесін, жануардың мінезін және дайындық деңгейін ескеру қажет.

Жеңіл арбаға жегу

Тұқымның кейбір өкілдері жеңіл арбаларға, дәстүрлі экипаждарға жегіледі және көрсетілімдерге қатысады.

Күтіп-бағу және азықтандыру

Андалузия жылқысы сапалы күтімді, теңгерімді азықтандыруды және тұрақты физикалық белсенділікті қажет етеді.

Негізгі ұсыныстар:

• Таза ауызсуға тұрақты қолжетімділікті қамтамасыз ету.

• Сапалы пішен мен қолайлы жайылымдық азықты пайдалану.

• Азық мөлшерін жылқының салмағына, жасына және физикалық жүктемесіне қарай белгілеу.

• Қоңдылығын бақылап, шамадан тыс семіруге жол бермеу.

• Күнделікті қозғалыс пен басқа жылқылармен қарым-қатынасқа мүмкіндік жасау.

• Тұяқтарын жүйелі түрде күту.

• Тістерінің жағдайын бақылау.

• Ветеринариялық аурулардың алдын алу жоспарын сақтау.

• Ауа райының қолайсыз жағдайларынан қорғау.

• Дұрыс таңдалған ер-тұрман мен басқа да жабдықтарды пайдалану.

Спорттық жаттығуларға тұрақты қатысатын жылқылар үшін азықтың энергетикалық және қоректік құндылығын жеке есептеу қажет.

Денсаулығы және ветеринариялық профилактика

Андалузия жылқылары үй және спорт жылқыларына ұсынылатын стандартты профилактикалық шараларды қажет етеді.

Ерекше назар аударылатын жағдайлар:

• Буындар мен сіңірлердің жағдайы.

• Тұяқтардың саулығы.

• Дене салмағын бақылау.

• Іш түйілуінің алдын алу.

• Паразиттік аурулардың алдын алу.

• Тістердің жағдайы.

• Физикалық жүктемеден кейін қалпына келуі.

• Асыл тұқымды жылқылардың көбею жүйесінің саулығы.

Асыл тұқымды жылқы таңдағанда оның шығу тегін, ветеринариялық тексеру нәтижелерін және ықтимал тұқым қуалайтын ауруларын ескеру маңызды.

PRE тұқымының жекелеген асыл тұқымдық желілерінде тұқым қуалайтын бұзылыстар сипатталған. Сондықтан асылдандыру шешімдері қазіргі ветеринариялық және генетикалық деректерге негізделуі тиіс.

Қазақстан климатына бейімділігі

Андалузия жылқыларын тиісті азықтандыру, күтіп-бағу және ветеринариялық жағдайлар ұйымдастырылған кезде Қазақстанда өсіруге болады.

Алайда тұқым тарихи түрде Испанияның климаттық жағдайларында қалыптасқандықтан, оны Қазақстанның қатал далалық аймақтарында жыл бойы табында ұстауға автоматты түрде жарамды деп есептеуге болмайды.

Қазақстанда күтіп-бағу кезінде келесі факторларды ескеру қажет:

• Қыстағы төмен температуралар.

• Қатты желдер.

• Ауаның құрғақтығы.

• Маусымдық температураның күрт өзгеруі.

• Жазғы аптап ыстық.

• Сапалы азықтың қолжетімділігі.

• Құрғақ баспана мен қозғалыс алаңының болуы.

Солтүстік және орталық өңірлерде суық желден қорғану, жеткілікті қысқы азық және қатпайтын таза ауызсуға тұрақты қолжетімділік ерекше маңызды.

Жылқыны жылырақ климаттан әкелген жағдайда жаңа ортаға біртіндеп бейімдеу қажет.

Тұқымның артықшылықтары

• Сымбатты сыртқы келбеті.

• Үйлесімді әрі берік дене бітімі.

• Жоғары үйретілу қабілеті.

• Жинақы қозғалысты жақсы орындауы.

• Мәнерлі әрі ырғақты жүрісі.

• Классикалық мәнерлеп мінуге бейімділігі.

• Салт мінуде жан-жақты пайдаланылуы.

• Ат шоулары мен спорттық жарыстарға қатысу мүмкіндігі.

• Бай тарихы және халықаралық деңгейде танылуы.

Кемшіліктері мен шектеулері

• Сапалы спорттық дайындық көп уақыт пен кәсіби тәсілді қажет етеді.

• Кейбір жылқылардың сезімтал мінезі тәжірибелі қарым-қатынасты талап етеді.

• Қатал климатта күтіп-бағу жағдайларын мұқият ұйымдастыру қажет.

• Жекелеген асыл тұқымды жылқыларды сатып алу, үйрету және ұстау шығындары жоғары болуы мүмкін.

• Тұқымның барлық өкілдері жоғары деңгейдегі спортқа жарамды емес.

• Ең жоғары ет немесе сүт өнімділігін алуға мамандандырылмаған.

Асылдандыру және селекциялық жұмыс

Андалузия жылқыларын өсіру кезінде тұқымға тән дене бітімін, дұрыс экстерьерді, қозғалыс сапасын және жұмыс қабілетін сақтауға ерекше көңіл бөлінеді.

Асыл тұқымды малды іріктеудің негізгі өлшемдері:

• Шығу тегінің расталуы.

• Ресми асыл тұқымдық кітапта тіркелуі.

• Тұқым стандартына сәйкестігі.

• Дене бітімінің дұрыстығы.

• Қозғалыс сапасы.

• Мінезі мен үйретуге қабілеттілігі.

• Көбею жүйесінің саулығы.

• Елеулі тұқым қуалайтын ақаулардың болмауы.

• Ұрпағының сапасы.

Таза тұқымды испан жылқыларының ресми асыл тұқымдық есебін ANCCE - Испанияның таза тұқымды жылқы өсірушілерінің ұлттық қауымдастығы жүргізеді.

PRE тұқымына жататынын растау үшін тиісті асыл тұқымдық құжаттар қажет.

Андалузия және лузитано жылқыларының айырмашылығы

Андалузия және лузитано жылқылары тарихи тұрғыдан туыстас ибериялық мініс тұқымдарына жатады. Алайда олардың асыл тұқымдық кітаптары мен стандарттары бөлек.

Андалузия жылқысы (PRE) - үйлесімді сыртқы келбетімен, әсерлі қозғалыстарымен және классикалық мәнерлеп мінудегі қабілеттерімен танымал испан тұқымы.

Лузитано жылқысы (Lusitano) - дәстүрлі салт мінумен, шапшаң маневр жасау қабілетімен және ұлттық ат спорты түрлерімен байланысты португал тұқымы.

Екі тұқым да жақсы міністік қасиеттерге ие. Олардың арасынан таңдау жасағанда шығу тегін, сыртқы келбетін, жеке қабілеттерін және болашақ иесінің мақсаттарын ескеру керек.

Андалузия жылқысы кімдерге қолайлы?

Андалузия жылқысы классикалық мәнерлеп мінуге, әуесқой салт мінуге, ат көрсетілімдеріне және асыл тұқымды жылқы өсіруге қызығатын адамдар үшін жақсы таңдау болуы мүмкін.

Бұл тұқым әсіресе:

• Сымбатты мініс жылқыларын ұнататын адамдарға.

• Мәнерлеп мінумен айналысатын спортшыларға.

• Жеке жылқы иелеріне.

• Мамандандырылған ат спорты клубтарына.

• Ат көрсетілімдерін ұйымдастырушыларға.

• Таза тұқымды испан жылқыларын өсірушілерге қызықты.

Жылқы таңдағанда оның дайындық деңгейін, денсаулығын, мінезін және болашақ күтіп-бағу жағдайларын ескеру қажет.

Қорытынды

Андалузия жылқысы (Pura Raza Española) - сымбаттылықты, күшті, үйретуге бейімділікті және мәнерлі қозғалыстарды үйлестіретін Испанияның ең танымал мініс тұқымдарының бірі.

Бұл жылқылар классикалық мәнерлеп мінуде, ат шоуларында және әуесқой салт мінуде жоғары бағаланады.

Қазақстанда андалузия жылқысы сапалы күтім, толыққанды азықтандыру және тиісті дайындық қамтамасыз етілген жағдайда спорттық, серуендік және асыл тұқымды бағытта өсіруге қызығушылық тудырады.