Катхиавари

Катхиавари жылқысы

Тұқымның сипаттамасы

Катхиавари жылқысы (Kathiawari Horse, Kathiawadi, Kathi) - Үндістанның батысындағы Гуджарат штатында орналасқан Катхиавар түбегінде, яғни Саураштра өңірінде қалыптасқан ежелгі мініс жылқысының тұқымы.

Бұл тұқым құлақтарының ерекше пішінімен танымал. Құлақтарының ұштары ішке қарай иіліп, кейбір жылқыларда бір-біріне тиіп тұрады. Сонымен қатар катхиавари жинақы әрі берік дене бітімімен, төзімділігімен және ыстық, құрғақ климатқа бейімділігімен ерекшеленеді.

Катхиавари жылқылары дәстүрлі түрде әскери жорықтарға, салт мінуге, саяхаттауға, адамдарды тасымалдауға, ауыл шаруашылығы жұмыстарына және мал бағуға пайдаланылған.

Қазіргі уақытта бұл тұқым әуесқой салт міну, ат туризмі, дәстүрлі ат жарыстары, ұзақ қашықтыққа атпен жүру жарыстары, мәдени іс-шаралар және Үндістанның ұлттық генетикалық мұрасын сақтау мақсатында өсіріледі.

Тұқымның басты ерекшелігі - жоғары төзімділіктің, салыстырмалы түрде жинақы дене бітімінің, ішке қарай иілген құлақтардың және шабандозға ыңғайлы ерекше жүріс түрлерінің үйлесуі.

Шығу тарихы

Катхиавари жылқысының отаны - Үндістанның батысындағы қазіргі Гуджарат штатында орналасқан Катхиавар түбегі.

Тұқым өз атауын тарихи қалыптасқан өңірінен алған.

Оның шығу тарихы жергілікті үнді жылқыларымен, катхи халқының жылқы өсіру дәстүрлерімен және өңірдің басқа тұрғындарының шаруашылық тәжірибесімен байланысты.

Катхиавари ыстық климат, маусымдық су тапшылығы, салыстырмалы түрде құрғақ жайылымдар және ұзақ қашықтықтарға қатынау қажеттілігі жағдайында қалыптасқан.

Тарихи сипаттамалар бойынша тұқымның дамуына келесі жылқылар ықпал етуі мүмкін:

• Жергілікті үнді жылқылары.

• Араб мініс жылқылары.

• Парсы текті жылқылар.

• Батыс Азияның басқа мініс популяциялары.

• Жергілікті жылқы топтары.

Бұл топтардың генетикалық ықпалының нақты үлесін анықтау қиын.

Тұқым бір ғана ресми будандастыру бағдарламасының нәтижесінде пайда болған жоқ. Оның ерекшеліктері жергілікті жылқы шаруашылығы мен ұзақ уақыт жүргізілген сұрыптау ықпалымен біртіндеп қалыптасты.

Катхи халқының рөлі

Тұқым тарихында дәстүрлі түрде жылқы өсірумен және пайдаланумен айналысқан катхи қауымының өкілдері маңызды рөл атқарды.

Әсіресе келесі қасиеттері бар жануарлар жоғары бағаланды:

• Ер-тұрман астында ұзақ жұмыс істеу.

• Жылдам қозғалу.

• Жоғары температураға төзу.

• Жергілікті азық ресурстарын пайдалану.

• Құрғақ және тастақты жолдарда сенімді жүру.

• Батыл әрі басқаруға икемді болу.

• Ұзақ сапарларда жұмыс қабілетін сақтау.

Жылқы тек шаруашылық құралы ғана емес, әлеуметтік мәртебенің белгісі де болды.

Жақсы үйретілген мініс жылқылары иесінің байлығын, жауынгерлік шеберлігін және қоғамдағы орнын білдірген.

Әскери мақсатта пайдаланылуы

Тарихи тұрғыдан катхиавари жергілікті билеушілер мен жауынгерлердің мініс жылқысы болған.

Ыстық климат жағдайында төзімділік, ептілік, жылдамдық және ұзақ қашықтықтарды жүріп өту қабілеті ерекше бағаланды.

Осы қасиеттерінің арқасында жылқылар күнделікті қатынауға да, әскери міндеттерге де пайдаланылған.

Алайда қазіргі катхиавари жылқыларының барлығы тарихи жауынгерлік жылқылармен бірдей қасиеттерге ие деп санауға болмайды.

Жұмыс қабілеті шығу тегіне, денсаулығына, тәрбиесіне және дайындық деңгейіне байланысты.

XIX-XX ғасырлардағы дамуы

Механикаландырылған көліктің таралуы және әскери қажеттіліктердің өзгеруі дәстүрлі мініс жылқыларының рөлін біртіндеп төмендетті.

Бұл Үндістанның көптеген өңірлеріндегі жылқы шаруашылығына әсер етті.

Жергілікті мал басының бір бөлігі басқа тұқымдармен будандастырылды, ал кейбір шаруашылықтарда шығу тегі құжатпен расталған таза тұқымды жылқылардың саны азайды.

Уақыт өте келе катхиаваридің өзіне тән белгілерін ұйымдасқан түрде сақтау қажеттілігі туындады.

Ерекше назар аударылған қасиеттер:

• Құлақтарының пішіні.

• Экстерьері.

• Таза тұқымды шығу тегі.

• Қозғалыс сапасы.

• Төзімділігі.

• Жергілікті асыл тұқымдық желілерді сақтау.

Қазіргі өсіру жұмыстары

Бүгінде катхиавари Үндістанның байырғы жылқы тұқымдарының бірі ретінде ресми түрде танылған.

ICAR-NBAGR ұлттық генетикалық ресурстар тізілімінде ол INDIA_HORSE_0400_KATHIAWARI_07002 нөмірімен тіркелген.

Дәстүрлі өсіру аудандары Гуджарат штатында орналасқан:

• Раджкот.

• Бхавнагар.

• Сурендранагар.

• Джунагадх.

• Амрели.

Өңірде жылқы өсірушілер ұйымдары және жергілікті тұқымдарды сақтау бағдарламалары жұмыс істейді.

Катхиавари Үндістанның мәдени мұрасының маңызды бөлігі әрі құрғақ климатқа бейімделген генетикалық ресурс ретінде құндылығын сақтап келеді.

Негізгі сипаттамалары

• Шығу елі: Үндістан

• Штаты: Гуджарат

• Тарихи аймағы: Катхиавар түбегі (Саураштра)

• Халықаралық атауы: Kathiawari Horse

• Баламалы атаулары: Kathiawadi, Kathi

• Типі: байырғы мініс жылқысы

• Негізгі бағыты: мініс

• Қосымша қолданылуы: ұзақ қашықтыққа атпен жүру, туризм, дәстүрлі жарыстар, шаруашылық жұмыстары

• Шоқтығының шамамен биіктігі: 137-152 см

• Жылқы өсірушілер сипаттамасындағы бой аралығы: шамамен 13,2-15 қол өлшемі

• Тірілей салмағы: шамамен 275-350 кг, жеке айырмашылықтар болуы мүмкін

• Дене бітімі: жинақы, сүйегі ықшам, жеткілікті берік

• Басы: орташа көлемді, маңдайы кең

• Бет пішіні: көбіне ойыс

• Тұмсығы: салыстырмалы түрде жіңішке

• Көздері: үлкен, мәнерлі

• Танаулары: кең

• Құлақтары: қысқа немесе орташа ұзындықта, ұштары ішке қарай иілген

• Мойны: жоғары орналасқан, бұлшық етті

• Шоқтығы: жақсы айқындалған

• Жауырындары: көлбеу

• Арқасы: салыстырмалы түрде қысқа

• Кеудесі: жеткілікті терең

• Сауыры: жақсы дамыған

• Аяқтары: сіңірлері айқын, берік

• Тұяқтары: тығыз, мықты

• Құйрығы: салыстырмалы түрде жоғары орналасқан

• Негізгі түстері: жирен, торы, сұр, құла

• Басқа түстері: ала, бурыл және жекелеген басқа реңктер

• Ерекше жүріс түрі: реваал (revaal)

• Мінезі: белсенді, сақ, ширақ

• Негізгі артықшылықтары: төзімділік, ыстыққа бейімділік, салт мінуге қолайлылық

• Дәстүрлі күтіп-бағу тәсілі: жайылымдық және аралас

Көрсетілген дене өлшемдері шамамен алынған.

Жылқы өсірушілер қауымдастығы әдеттегі бойын 13,2-15 қол өлшемі, ал орташа салмағын шамамен 275 кг деп сипаттайды. Дегенмен кейбір жануарлар бұдан едәуір ауыр болуы мүмкін.

Таза тұқымдылықты анықтау үшін ресми тізілімді, асыл тұқымдық құжаттарды және тиісті ұйымның экстерьерлік талаптарын ескеру қажет.

Сыртқы келбеті мен дене бітімі

Катхиавари жинақы, үйлесімді және міністік мақсатқа бейімделген дене құрылымымен ерекшеленеді.

Оның сыртқы келбеті тарихи міндетін - шабандозды ыстық әрі құрғақ жерлермен алып жүруді көрсетеді.

Негізгі экстерьерлік белгілері:

• Кең маңдай.

• Басының сәл ойыс пішіні.

• Қысқа және салыстырмалы түрде жіңішке тұмсық.

• Үлкен көздер.

• Кең танаулар.

• Ішке қарай иілген ерекше құлақтар.

• Бұлшық етті мойын.

• Жақсы айқындалған шоқтық.

• Дұрыс орналасқан көлбеу жауырындар.

• Салыстырмалы түрде қысқа арқа.

• Мықты бел.

• Жақсы дамыған сауыр.

• Сіңірлері айқын аяқтар.

• Берік буындар.

• Тығыз тұяқтар.

• Құйрығының жоғары орналасуы.

Сыртқы ерекшеліктері асыл тұқымдық желілер арасында әртүрлі болуы мүмкін.

Жануарды бағалағанда тұқымға тән белгілердің әдемілігін ғана емес, қозғалыс дұрыстығын, аяқтарының саулығын және жалпы денсаулығын да ескеру қажет.

Ерекше ішке иілген құлақтары

Катхиавари тұқымының ең танымал ерекшелігі - құлақтарының пішіні.

Құлақтарының ұштары бір-біріне қарай иіледі.

Кейбір жануарларда олар бастың үстінде доға тәрізді пішін жасап, бір-біріне тиіп тұрады.

Негізгі ерекшеліктері:

• Құлақтары салыстырмалы түрде қысқа.

• Ұштары ішке қарай бағытталған.

• Иілу дәрежесі әртүрлі.

• Құлақтары қозғала алады.

• Жануар құлақтарын дыбыс шыққан жаққа бұра алады.

Мұндай пішін - тұқым қуалайтын тұқымдық белгі.

Катхиавари осындай құлақ құрылымы бар әлемдегі танымал жылқы тұқымдарының бірі.

Өте ұқсас белгі марвари жылқыларында да кездеседі. Сондықтан екі тұқымды жиі шатастырады.

Құлақ пішіні есту қабілетіне әсер ете ме?

Құлақ ұштарының иілуі жылқының нашар еститінін білдірмейді.

Ең маңыздысы - есту мүшелерінің саулығы және аурулардың болмауы.

Құлақтарды қысым жасау немесе бекіту арқылы жасанды түрде көбірек июге тырысуға болмайды.

Құлақ пішіні жануарға ауырсыну туғызатын әрекеттерге себеп болмауы тиіс.

Түстері мен ерекшеліктері

Катхиавари жылқысы әртүрлі түстерімен ерекшеленеді.

Бұл тұқымға әсіресе жирен, торы, сұр және құла түстер тән.

Жирен

Жирен түс жиі кездеседі.

Жүн түсі ашық алтын реңкті жиреннен қанық қызғылт-қоңырға дейін өзгеруі мүмкін.

Торы

Торы жылқының денесі қоңыр, жалы, құйрығы және аяқтарының төменгі бөліктері қара болады.

Қоңыр түстің әртүрлі реңктері кездеседі.

Сұр

Сұр жылқылардың жүні жас ұлғайған сайын ағара түсуі мүмкін.

Құлындардың бастапқы түсі ересек кездегі түсінен едәуір қою болуы ықтимал.

Құла

Құла түс ерекше қызығушылық тудырады.

Оған сарғыш немесе құм түстес дене, ал жалының, құйрығының және аяқтарының қою болуы тән.

Кейбір құла катхиавари жылқыларында ежелгі немесе примитивті белгілер кездеседі.

Оларға:

• Арқа бойындағы қою жолақ.

• Аяқтардағы көлденең жолақтар.

• Жауырын маңындағы қоюлау бөліктер жатады.

Мұндай белгілер нақты жылқының ежелгі шыққанын автоматты түрде дәлелдемейді. Олар жүн түсінің генетикалық нұсқаларымен байланысты.

Ала және бурыл түстер

Популяцияда ірі ақ дақтары бар немесе жүніне ақ қылдар араласқан жануарлар кездесуі мүмкін.

Алайда мұндай түстердің таралуы асыл тұқымдық желіге және тіркеу ережелеріне байланысты.

Қара катхиавари кездесе ме?

Жылқы өсірушілер қауымдастығының сипаттамаларында қара түс тұқымға тән емес немесе дәстүрлі өкілдерінде кездеспейтін түс ретінде көрсетіледі.

Ал Үндістанның мемлекеттік тұқымдық белгілер тізімінде қара түс тіркелген нұсқалардың қатарында аталған.

Сондықтан қара түстің мүлде болуы мүмкін емес деп айту дұрыс болмайды.

Нақты жануарды бағалағанда қолданыстағы асыл тұқымдық ұйым ережелері мен расталған шығу тегіне сүйену қажет.

Мінезі мен темпераменті

Катхиавари дәстүрлі түрде сақ, белсенді және жеткілікті батыл жылқылар ретінде сипатталады.

Тарихи әскери және ұзақ міністік сапарларда пайдаланылуы жақсы әрекет ету қабілеті мен жұмысқа төзімді жануарларды сұрыптауға ықпал еткен.

Тән қасиеттері:

• Белсенділік.

• Сақтық.

• Батылдық.

• Төзімділік.

• Жақсы үйретілу қабілеті.

• Қозғалғыштық.

• Шабандозбен әрекеттесу қабілеті.

• Кейбір жануарларда өзіне үйреншікті адамға бауыр басу.

• Қоршаған ортаға жақсы реакция.

Алайда нақты жылқының темпераменті тәрбиесіне, тұқым қуалаушылығына, күтіп-бағу жағдайларына және дайындық деңгейіне байланысты.

Кейбір катхиавари жылқылары сезімтал болуы және тәжірибелі күтімді қажет етуі мүмкін.

Жаңадан атқа мінетін адамдарға сабырлы, жақсы үйретілген жануарларды таңдаған дұрыс.

Ерекше реваал жүрісі

Катхиавари тұқымының қызықты ерекшеліктерінің бірі - реваал (revaal, rewal) деп аталатын қосымша жүріс түрі.

Ол жылдам әрі салыстырмалы түрде бірқалыпты қозғалыс ретінде сипатталады. Мұндай жүріс ұзақ сапарда шабандозға ыңғайлы болуы мүмкін.

Дәстүрлі сипаттамаларда реваал аяқтардың бүйірлік үйлесімді қозғалысымен байланыстырылады.

Реваал кәдімгі желістен несімен ерекшеленеді?

Кәдімгі желіс кезінде жылқы негізінен диагональ бойынша орналасқан аяқтарын жұптап қозғалтады.

Реваал аяқтардың қозғалу тәртібімен және шабандоз сезінетін қозғалыс ерекшелігімен ажыратылады.

Кейбір сипаттамаларда ол төрт ырғақты, бүйірлік қозғалысқа негізделген жылдам жүріс ретінде көрсетіледі.

Мұндай қозғалыста тік бағыттағы шайқалу кәдімгі желіске қарағанда азырақ сезілуі мүмкін.

Сондықтан реваал ұзақ сапарларға ыңғайлы саналады.

Алайда барлық катхиавари жылқылары бұл жүрісті бірдей жақсы көрсете бермейді.

Оның сапасы жеке ерекшеліктерге, дайындыққа және тірек-қимыл жүйесінің жағдайына байланысты.

Реваал жүрісіне арнайы үйретуге бола ма?

Мұндай жүріске табиғи бейімділігі бар жылқыларды дұрыс дайындау арқылы қозғалысты тұрақтандыруға болады.

Алайда жануарды аяқтарын табиғи емес қалыпта басуға мәжбүрлеуге немесе ауырсыну туғызатын үйрету тәсілдерін қолдануға болмайды.

Төзімділігі және жұмыс қасиеттері

Катхиавари Үндістанның батысындағы ыстық және құрғақ жағдайларда қалыптасқан.

Сондықтан селекцияда келесі қасиеттер маңызды болды:

• Үлкен қашықтықтарды жүріп өту қабілеті.

• Жоғары температураға төзімділік.

• Қозғалыстың үнемділігі.

• Мықты тұяқтар.

• Жақсы физикалық жұмыс қабілеті.

• Ептілік.

• Ер-тұрман астында жұмыс істеу мүмкіндігі.

• Дұрыс күтім кезінде тез қалпына келу.

Дәстүрлі түрде бұл тұқым күрделі табиғи жағдайларда ұзақ сапарларды орындау қабілеті үшін бағаланған.

Алайда табиғи бейімділік жылқының сусыз немесе жеткіліксіз азықпен ұзақ уақыт қауіпсіз жүре алатынын білдірмейді.

Ыстыққа бейім жануарлардың өзінде қызып кету, сусыздану және жылу күйзелісі болуы мүмкін.

Катхиавари жылқысын пайдалану бағыттары

Салт міну

Тұқымның негізгі қолданылу бағыты - салт міну.

Катхиавари келесі мақсаттарға жарамды:

• Атпен серуендеу.

• Күнделікті салт міну.

• Ұзақ саяхаттар.

• Шаруашылық маршруттары.

• Әуесқой жаттығулар.

• Дәстүрлі ат іс-шаралары.

Жылқы таңдағанда темпераменті мен дайындық деңгейін ескеру қажет.

Ұзақ қашықтыққа атпен жүру жарыстары

Төзімділігі катхиавари тұқымын ұзақ қашықтыққа атпен жүру жарыстары үшін қызықты етеді.

Бұл бағытта келесі көрсеткіштер маңызды:

• Жүрек-қантамыр жүйесінің жұмысы.

• Тұяқтардың беріктігі.

• Буындардың жағдайы.

• Жүктемеден кейін қалпына келу.

• Ыстыққа төзімділік.

• Дұрыс су теңгерімі.

• Қозғалыстың тұрақтылығы.

Мұндай спорттық жарыстарға қатысу арнайы дайындықты қажет етеді.

Дәстүрлі ат жарыстары

Үндістанда катхиавари дәстүрлі жарыстарда, соның ішінде tent pegging деп аталатын ат спорты түрінде пайдаланылады.

Бұл жарыста шабандоз жылдам қозғалып келе жатып, жерге орнатылған нысананы найзамен немесе ережеде рұқсат етілген басқа құралмен іліп алады.

Мұндай спорт үшін:

• Басқаруға икемділік.

• Ептілік.

• Жақсы реакция.

• Батылдық.

• Сенімді қозғалыс.

• Қарқынды тез өзгерту қабілеті маңызды.

Бұл жарыстар дайындалған шабандоздарды және қауіпсіздік шараларын сақтауды талап етеді.

Ат туризмі

Катхиавари туристік бағдарламаларда, әсіресе жылы және құрғақ өңірлерде пайдаланылуы мүмкін.

Қолайлы бағыттар:

• Атпен серуендеу.

• Ұзақ саяхаттар.

• Этнографиялық маршруттар.

• Экологиялық туризм.

• Ат экспедициялары.

• Мәдени іс-шаралар.

Алайда жануар нақты маршрут пен жұмыс жағдайларына дайын болуы тиіс.

Ауыл шаруашылығы жұмыстары

Тарихи тұрғыдан катхиавари кейбір шаруашылық жұмыстарында, соның ішінде жеңіл арбаға жегуде пайдаланылған.

Алайда бұл тұқым арнайы ауыр жүк жылқысы емес.

Ауыр көлік жұмыстары үшін тиісті жұмыс тұқымдары қолайлырақ.

Қызметтік пайдалану

Үндістанда катхиавари өкілдері атты полиция бөлімдерінде және басқа қызметтерде қолданылған.

Мұндай пайдалану үшін сабырлы мінез, жоғары басқарылу қабілеті және арнайы дайындық қажет.

Күтіп-бағу және күтім

Катхиавари салыстырмалы түрде ыстық әрі құрғақ климатқа бейімделген, бірақ толыққанды күтіп-бағуды қажет етеді.

Жұтаң жайылымдарды пайдалану қабілетін үнемі жеткіліксіз азықпен өмір сүре алады деген түсінікпен шатастыруға болмайды.

Негізгі талаптар:

• Таза суға тұрақты қолжетімділік.

• Сапалы пішен.

• Теңгерімді рацион.

• Қоңдылықты бақылау.

• Минералды заттармен қамтамасыз ету.

• Тұрақты қозғалыс.

• Басқа жылқылармен әлеуметтік байланыс.

• Қатты күн сәулесінен қорғау.

• Қолайлы демалыс орындары.

• Тұяқ күтімі.

• Тістерін тексеру.

• Ветеринариялық профилактика.

• Дұрыс таңдалған ер-тұрман.

• Физикалық жүктемені бақылау.

Жазғы күтіп-бағу

Ыстық жағдайда жылу күйзелісінің алдын алу ерекше маңызды.

Ол үшін:

• Тұрақты суару.

• Жеткілікті көлеңке.

• Жақсы желдету.

• Ыстық уақытта демалыс.

• Тыныс алу мен терлеуді бақылау.

• Жұмыстан кейін салқындату мүмкіндігі.

• Жүктемені біртіндеп арттыру қажет.

Жұмысты тәуліктің салқындау уақытында жоспарлаған дұрыс.

Қысқы күтіп-бағу

Катхиавари Қазақстанның көп бөлігінен әлдеқайда жылы климатта қалыптасқан.

Сондықтан оны ұзаққа созылатын қатты аяздарға толық бейімделген деп санауға болмайды.

Қыста келесі жағдайларды қамтамасыз ету қажет:

• Желден қорғау.

• Құрғақ баспана.

• Жеткілікті пішен.

• Қатпайтын ауызсу.

• Салмақ пен қоңдылықты бақылау.

• Біртіндеп жерсіндіру.

• Жануардың жағдайын жүйелі қадағалау.

Қосымша қорғаныс қажеттілігі температураға, желге, ылғалдылыққа, жүнінің жағдайына және жеке бейімділігіне байланысты.

Денсаулығы және ветеринариялық профилактика

Катхиавари төзімді жергілікті тұқым ретінде белгілі, бірақ аурулар мен жарақаттардан толық қорғалмаған.

Негізгі профилактикалық бағыттар:

• Жүйелі тексеру.

• Қоңдылықты бақылау.

• Тұяқтарға күтім жасау.

• Буындар мен сіңірлерді тексеру.

• Тістерінің жағдайын бақылау.

• Паразиттік аурулардың алдын алу.

• Өңірлік талаптарға сәйкес вакцинациялау.

• Сусызданудың алдын алу.

• Жылу күйзелісін бақылау.

• Іш түйілуінің алдын алу.

• Азық сапасын бақылау.

• Буаз биелерді қадағалау.

• Құлындардың денсаулығын тексеру.

Ұзақ сапарларға арналған жылқыны сатып алғанда ветеринариялық тексеру ерекше маңызды.

Қозғалысын, тыныс алу жүйесін, тұяқтарының саулығын және физикалық жүктемеге төзімділігін бағалау қажет.

Асылдандыру және селекциялық жұмыс

Катхиавари Үндістанның ресми түрде танылған байырғы тұқымы.

Оны сақтау ұлттық жылқы шаруашылығы мен генетикалық әртүрлілік үшін маңызды.

Селекцияның негізгі міндеттері:

• Тұқымдық типті сақтау.

• Асыл тұқымдық есеп жүргізу.

• Шығу тегін растау.

• Құлақтарының ерекше пішінін сақтау.

• Аяқтарының саулығын қолдау.

• Қозғалыс сапасын жақсарту.

• Төзімділікті сақтау.

• Темпераментті бақылау.

• Жақын туыстық шағылыстыру қаупін азайту.

• Генетикалық әртүрлілікті сақтау.

• Көбею жүйесінің саулығы бойынша сұрыптау.

• Жас төлдің сақталуын арттыру.

Өндіруші айғырларды таңдау

Айғырларды таңдағанда келесі көрсеткіштерді ескеру қажет:

• Шежіресі.

• Асыл тұқымдық тіркеуі.

• Экстерьерінің дұрыстығы.

• Буындарының жағдайы.

• Тұяқтарының саулығы.

• Қозғалыс сапасы.

• Ұзақ жұмыс істеу қабілеті.

• Темпераменті.

• Көбею жүйесінің саулығы.

• Ұрпақтарының сапасы.

• Биелермен генетикалық туыстық дәрежесі.

Тек ерекше құлақ пішіні асыл тұқымды жануарды таңдауға жеткілікті негіз бола алмайды.

Тұқымды сақтау

Тарихи тұрғыдан механикаландыру, дәстүрлі мініс жылқыларына сұраныстың төмендеуі және бақылаусыз будандастыру мал басының саны мен сапасына әсер еткен.

Үндістан мамандарының зерттеулері таза тұқымды өндірушілерді сақтаудың және жүйелі селекцияны дамытудың қажеттілігін көрсеткен.

Сонымен бірге Үндістанның 2022 жылғы генетикалық ресурстар мониторингінің ресми тізімінде катхиавари жойылып кету қаупі төніп тұрған тұқымдар санатына енгізілмеген.

Бұл асыл тұқымдық жұмыстың сапасын және генетикалық әртүрлілікті сақтау қажеттілігін жоққа шығармайды.

Қазақстандағы катхиавари жылқысы

Катхиавари Қазақстан үшін ең алдымен ерекше сыртқы келбеті, төзімділігі және ұзақ саяхаттарға ыңғайлы жүрісі бар мініс тұқымы ретінде қызықты.

Алайда Үндістан мен Қазақстанның табиғи жағдайлары айтарлықтай ерекшеленеді.

Бұл тұқымды таңдағанда келесі факторларды ескеру қажет:

• Ұзаққа созылатын қысқы аяздар.

• Қатты желдер.

• Температура айырмашылығы.

• Қалың қар.

• Қысқы баспананың болуы.

• Жемшөп сапасы.

• Тұрақты су көздері.

• Біртіндеп жерсіндіру.

Оңтүстік Қазақстан

Қазақстанның оңтүстік облыстары жылы мезгілдегі температуралық жағдайлары бойынша катхиавари өсірілген дәстүрлі ортаға салыстырмалы түрде жақын.

Мұнда тұқым келесі бағыттарға қызықты болуы мүмкін:

• Жеке салт міну.

• Ат туризмі.

• Әуесқой ұзақ қашықтық жарыстары.

• Мәдени іс-шаралар.

• Асыл тұқымды өсіру.

Дегенмен Қазақстанның оңтүстігінде де қыс Гуджаратқа қарағанда әлдеқайда суық болуы мүмкін.

Жамбыл және Түркістан облыстары

Бұл өңірлерде катхиавари жеке ат қораларында және ат клубтарында пайдаланылуы мүмкін.

Негізгі назар жазғы ыстыққа, азық сапасына және қысқы қорғанысқа аударылуы тиіс.

Алматы облысы және Жетісу

Алматы облысы мен Жетісуда бұл тұқым серуендік салт міну және ат туризмі үшін қызықты болуы мүмкін.

Алайда катхиавариді арнайы биік таулы тұқым деп автоматты түрде қарастыруға болмайды.

Тік беткейлі маршруттарда жұмыс істеу жеке дайындықты талап етеді.

Орталық Қазақстан

Астана, Қарағанды және Орталық Қазақстанның басқа өңірлерінде қысқы суық пен желден қорғау ерекше маңызды.

Катхиавариді қолайлы ат қорасы, толыққанды азықтандыру және дұрыс қысқы жағдайлар болғанда ұстаған дұрыс.

Солтүстік Қазақстан

Солтүстік облыстар ұзақ аяздармен және қалың қармен ерекшеленеді.

Ұйымдастырылған қысқы күтіп-бағусыз катхиавариді өсіру қиын болуы мүмкін.

Қорғалған орындар, жеткілікті азық және жануарлардың жағдайын тұрақты бақылау қажет.

Батыс Қазақстан

Батыс өңірлерде жазда міністік жұмысқа қолайлы жағдайлар болуы мүмкін.

Алайда су тапшылығын, құрғақшылықты және қысқы температура айырмашылықтарын ескеру қажет.

Жыл бойғы тебін

Катхиавариді Қазақстанда жыл бойы тебіндеуге бейімделген тұқым деп автоматты түрде санауға болмайды.

Оның тарихи бейімділігі ұзақ қыс бойы қар астынан шөп қазып жеуге емес, ыстық және құрғақ климатқа байланысты.

Сондықтан жыл бойы ұстау үшін қысқы жемшөп, су және тиісті баспаналар қажет.

Катхиавари мен марвари жылқысының айырмашылығы

Катхиавари және марвари - құлақтарының ерекше пішініне байланысты жиі шатастырылатын екі дербес үнді жылқы тұқымы.

Катхиавари

• Отаны - Гуджарат штаты.

• Тарихи аймағы - Катхиавар.

• Әдетте дене бітімі жинақырақ.

• Басының пішіні көбіне ойыс.

• Маңдайы салыстырмалы түрде кең.

• Тұмсығы жіңішкелеу.

• Құлақтары салыстырмалы түрде қысқа және ішке қарай иілген.

• Ыстық әрі құрғақ жағдайларға жақсы бейімделген.

• Әсіресе төзімділігімен танымал.

Марвари жылқысы

• Отаны - Раджастхан штаты.

• Тарихи аймағы - Марвар.

• Көбіне биігірек әрі ірірек.

• Басы әдетте ұзынырақ.

• Бет пішіні көбіне түзу немесе дөңес.

• Құлақтары әдетте ұзынырақ.

• Құлақ ұштары да ішке қарай иілген.

• Раджастханның дәстүрлі мініс және әскери жылқысы ретінде белгілі.

Үндістан мамандарының ғылыми зерттеуі қарастырылған популяцияларда марвари жылқыларының дене салмағы катхиавариге қарағанда жоғары болғанын көрсетті.

Тұқымды растау үшін сыртқы келбетпен қатар асыл тұқымдық құжаттарды ескеру қажет.

Катхиавари мен араб жылқысының айырмашылығы

Катхиавари және араб жылқыларының тарихи батысазиялық жылқы шаруашылығының ықпалымен байланысты кейбір ортақ белгілері бар.

Катхиавари - ішке қарай иілген құлақтары және реваал жүрісімен ерекшеленетін үнді тұқымы.

Араб жылқысы - Арабия түбегінің ежелгі мініс тұқымы. Ол басының ерекше пішінімен, жинақы дене құрылымымен және төзімділігімен белгілі.

Араб тұқымы тарихи тұрғыдан катхиаваридің дамуына ықпал еткен болуы мүмкін. Алайда қазіргі екі тұқымның асыл тұқымдық жүйелері мен ерекшеліктері бөлек.

Катхиавари мен ахалтеке жылқысының айырмашылығы

Екі тұқым да төзімділігімен және ыстық немесе құрғақ өңірлермен байланысымен танымал.

Алайда олардың шығу тегі мен экстерьері әртүрлі.

Катхиавари Үндістанның батысында қалыптасқан. Оның құлақтары ішке қарай иілген, дене бітімі салыстырмалы түрде жинақы және реваал деп аталатын ерекше жүрісі бар.

Ахалтеке жылқысы Түрікменстанда қалыптасқан. Ол денесінің ұзын сызықтарымен, сымбатты құрылымымен және өзіне тән сыртқы келбетімен ерекшеленеді.

Екі тұқым да мініс жылқысы ретінде бағаланады, бірақ селекциялық тұрғыдан бір-бірін алмастыра алмайды.

Катхиавари мен қазақ жылқысының айырмашылығы

Катхиавари және қазақ жылқылары әртүрлі табиғи жағдайларда қалыптасқан.

Катхиавари - ең алдымен ыстық әрі салыстырмалы түрде құрғақ климатқа бейімделген үнді мініс тұқымы.

Қазақ жылқысы - Қазақстанның байырғы дала тұқымы. Ол дәстүрлі түрде табындық күтіп-бағумен, қысқы тебінмен және ет-сүт бағытымен байланысты.

Негізгі айырмашылықтары:

• Катхиаваридің міністік бағыты айқын.

• Қазақ жылқысы дәстүрлі түрде әмбебап әрі өнімді бағытта пайдаланылады.

• Катхиавари ішке қарай иілген құлақтарымен белгілі.

• Қазақ жылқысының құлақ пішіні қалыпты.

• Катхиавари ыстық климатта қалыптасқан.

• Қазақ жылқысы даланың күрт континенттік климатына бейімделген.

• Катхиавари реваал жүрісімен танымал.

• Қазақ жылқысы табындық төзімділігімен және кейбір типтерінің өнімділігімен ерекше бағаланады.

Қазақстанда жыл бойғы жайылымдық күтіп-бағу үшін дәстүрлі қазақ жылқысының жергілікті жағдайларға бейімделу тарихы әлдеқайда ұзақ.

Катхиавари тұқымының артықшылықтары

• Ерекше құлақ пішіні.

• Әдемі сыртқы келбет.

• Жақсы міністік қасиеттер.

• Жоғары төзімділік.

• Ыстық климатқа бейімділік.

• Салыстырмалы түрде жинақы дене бітімі.

• Мықты тұяқтар.

• Жақсы ептілік.

• Белсенді темперамент.

• Жақсы үйретілу қабілеті.

• Ыңғайлы қосымша реваал жүрісі.

• Ұзақ сапарларға жарамдылық.

• Ұзақ қашықтыққа атпен жүру жарыстарына қатысу мүмкіндігі.

• Дәстүрлі жарыстарда пайдаланылуы.

• Ат туризмі үшін қызықты болуы.

• Мәдени құндылығы.

• Үндістанның генетикалық әртүрлілігін сақтаудағы маңызы.

Кемшіліктері мен шектеулері

• Кейбір өкілдерінің салыстырмалы түрде аласа бойы.

• Өте ірі шабандоздарға жарамдылығының шектеулі болуы.

• Ауыр көлік жұмыстарына маманданбауы.

• Кейбір жануарлардың сезімтал темпераменті.

• Сапалы дайындық қажеттілігі.

• Үндістаннан тыс жерде танымалдығының шектеулі болуы.

• Қазақстанда таза тұқымды жануарларды табудың қиындығы.

• Асыл тұқымдық тіркеуді тексеру қажеттілігі.

• Халықаралық сатып алу мен тасымалдаудағы ықтимал қиындықтар.

• Қазақстанның қатал қысына жерсіндіру туралы деректердің жеткіліксіздігі.

• Жоғары ет және сүт өнімділігіне маманданбауы.

• Суық өңірлерде арнайы қысқы күтіп-бағу жағдайларының қажеттілігі.

Катхиавари жылқысы кімдерге қолайлы?

Катхиавари тарихи құндылығы бар, ерекше сыртқы келбетті және ұзақ сапарларға жақсы бейімделген мініс жылқысын іздейтін иелер үшін қызықты.

Ол келесі бағыттарға жарамды болуы мүмкін:

• Жеке мініс жылқы иелері.

• Ат клубтары.

• Ұзақ саяхаттарды ұнататындар.

• Ат туризмі.

• Әуесқой ұзақ қашықтық жарыстары.

• Дәстүрлі ат іс-шаралары.

• Көрсетілімдер.

• Этнографиялық жобалар.

• Асыл тұқымды шаруашылықтар.

• Сирек және жергілікті тұқымдарды сақтау бағдарламалары.

Сатып алар алдында шығу тегін, темпераментін, денсаулығын, қозғалыс сапасын және жануардың болашақ күтіп-бағу жағдайларына сәйкестігін бағалау қажет.

Қорытынды

Катхиавари (Kathiawari Horse) - Үндістанның Гуджарат штатындағы Катхиавар түбегінде қалыптасқан ерекше байырғы мініс жылқысының тұқымы.

Ол құлақтарының ішке қарай иілуімен, жинақы әрі берік дене бітімімен, төзімділігімен және ыстық, құрғақ климатқа жақсы бейімділігімен ерекшеленеді.

Тарихи тұрғыдан катхиавари әскери және шаруашылық мініс жылқысы ретінде пайдаланылған.

Бүгінде бұл тұқым серуендік салт міну, ұзақ қашықтыққа атпен жүру жарыстары, ат туризмі, дәстүрлі состязаниялар және асыл тұқымды өсіру үшін маңызын сақтап келеді.

Оның ерекше құндылықтары - ішке қарай иілген құлақтары, реваал жүрісі және Батыс Үндістанның табиғи жағдайларына бейімділігі.

Қазақстанда катхиавари ең алдымен ерекше мініс және асыл тұқымды жылқы ретінде қызықты болуы мүмкін.

Алайда оны күтіп-бағу жергілікті климатты, әсіресе ұзақ қысқы аяздарды ескеруді, сапалы азықтандыруды, тұрақты күтімді және ветеринариялық бақылауды талап етеді.

Катхиавари - ерекше сыртқы келбеті мен құнды міністік қасиеттерін біріктіретін, төзімді әрі ширақ үнді жылқысының тұқымы.