Еуропада ірі қара малды зақымдап, сүт өнімділігін төмендететін Шамонда вирусы таралып жатыр

Жұқтырған жануарларда дене қызуының көтерілуі, диарея, белсенділіктің төмендеуі және сүт өнімділігінің кемуі байқалады. Ветеринариялық қызметтер Батыс және Орталық Еуропаның бірқатар мемлекеттерін қамтыған инфекцияға мониторингті күшейтіп жатыр.

Вирус Еуропаның сүт фермаларында анықталды

Сүтті ірі қара малдың әдеттен тыс ауруы туралы алғашқы хабарламалар 2026 жылдың жазында Германия, Швейцария және Франциядан түсе бастады.

Фермерлер жануарлардың жағдайы кенет нашарлап, оның қызба, ас қорыту бұзылыстары және сауымның төмендеуімен қатар жүргенін атап өтті.

Зерттеулер Peribunyaviridae тұқымдасының Orthobunyavirus туысына жататын Шамонда вирусының бар екенін көрсетті.

Дүниежүзілік жануарлар денсаулығын қорғау ұйымының (WOAH) деректері бойынша, вирус алғаш рет ірі қара малдан Нигерияда 1965 жылы-ақ бөлініп алынған. Алайда оның 2026 жылы Еуропада пайда болуы және таралуы жаңа генетикалық нұсқалармен байланысты.

Мамандар вирустың екі еуропалық тармағын бөліп көрсетеді - SHAV-EU1 және SHAV-EU2.

Ауру қандай елдерде тіркелді

2026 жылғы қазан айындағы жағдай бойынша вирус Еуропаның бірнеше елінде анықталды.

Олардың қатарында:

• Германия;

• Франция;

• Швейцария;

• Австрия;

• Бельгия;

• Нидерланд;

• Италия;

• Люксембург.

Сонымен қатар, ірі қара малдың жұқтырғаны Джерси аралында да расталды.

Швейцарияда 14 қазанға қарай 22 кантонда 200-ге жуық оң жағдай тіркелді. Бұл ретте жергілікті ветеринариялық мамандар инфекция таралуының жедел фазасы әлсірей бастағанының белгілері туралы хабарлады.

Германияда ауру бірнеше федералдық жердің сүт шаруашылықтарын қамтыды.

Ірі қара малдағы негізгі белгілер

Ветеринариялық мамандар жұқтырудың бірнеше тән белгісін бөліп көрсетеді.

Ең жиі кездесетін белгілер:

• Дене қызуының көтерілуі.

• Сүт өнімділігінің күрт төмендеуі.

• Диарея және ас қорыту бұзылыстары.

• Әлсіздік, сылбырлық және белсенділіктің төмендеуі.

• Тәбеттің нашарлауы.

• Кейде - жеңіл респираторлық көріністер.

Ересек жануарларда ауру көбіне салыстырмалы түрде қысқа уақытқа созылады, алайда сауымның уақытша төмендеуінің өзі сүт кәсіпорындары үшін экономикалық шығынға әкелуі мүмкін.

Инфекцияның мал басын көбейтуге ықтимал әсері бөлек алаңдаушылық туғызады.

Зерттеушілер жұқтырудың іш тастау, өлі туу және бұзаулардың туа біткен даму бұзылыстарымен байланысын зерттеп жатыр.

Вирустың еуропалық нұсқаларының репродуктивтік салдарының толық ауқымы әзірге анықталған жоқ.

Шамонда вирусы қалай беріледі

Инфекцияның негізгі ықтимал тасымалдаушысы Culicoides туысына жататын қансорғыш ұсақ шіркейлер болып саналады.

Бұл ұсақ жәндіктер вирусты сезімтал жануарлар арасында тарата алады.

Тасымалдаушылар белсенділігінің маусымдылығы инфекцияның таралу жылдамдығына әсер етуі мүмкін.

Ірі қара малдан бөлек, вирус қой, ешкі, жылқы және кейбір басқа жануарларда анықталған.

Жекелеген жағдайларда жылқыларда неврологиялық белгілер байқалған.

Сондай-ақ вирустың буаздық кезінде жұқтырған аналықтан ұрыққа берілу мүмкіндігі қарастырылып жатыр.

Вакцина және ем бар ма

2026 жылғы қазан айындағы жағдай бойынша Шамонда вирусына қарсы арнайы вакцина жоқ.

Сондай-ақ қоздырғышты тікелей жоюға бағытталған вирусқа қарсы ем әзірленбеген.

Ауырған жануарларға ветеринариялық көмек олардың жағдайын бағалауға және маман тағайындаған қолдаушы терапияға негізделеді.

Мал шаруашылықтары үшін күдікті жағдайларды уақытында анықтау, зертханалық диагностика және жануарлардың қансорғыш жәндіктермен байланысын азайту шаралары маңызды.

Белгілер пайда болған жағдайда ветеринар дәрігерге жүгіну қажет, өйткені ұқсас көріністер басқа жұқпалы аурулар кезінде де болуы мүмкін.

Вирус адамға беріле ала ма

2026 жылдың қазанында Францияда адамнан Шамонда вирусының анықталған алғашқы құжатпен расталған жағдайы тіркелді.

Пациентте ауыр қатар жүретін ауру және иммундық қорғаныстың айқын бұзылысы болған.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қолда бар деректер адамдардағы инфекцияның клиникалық ерекшеліктерін анықтау үшін жеткіліксіз екенін атап өтеді.

Бүгінде бұл бірлі-жарым жағдай вирустың халық арасында кең таралғанын білдірмейді.

Адамның жұқтыруының ықтимал жолдары жөніндегі мәселелер зерттеліп жатыр.

Қазақстан үшін қандай қауіптер бар

Қазақстан үшін Шамонда вирусының таралуы туралы хабарламалар ең алдымен ветеринариялық мониторинг тұрғысынан маңызды.

Ірі қара мал отандық мал шаруашылығында маңызды рөл атқарады, ал сүт өнімділігі фермерлік шаруашылықтардың экономикасына тікелей әсер етеді.

Бұл ретте қарастырылған еуропалық дереккөздерде Шамонда вирусының Қазақстандағы мал басы арасында таралғаны туралы расталған мәлімет жоқ.

Сондықтан елде ауру ошағы бар деп айтуға негіз жоқ.

Профилактикалық шара ретінде мал шаруашылықтары үшін мал басының жағдайын бақылау, ветеринариялық тексерулер жүргізу және сауымның әдеттен тыс төмендеуіне уақытылы әрекет ету маңызды.

Қызбасы, диареясы және жалпы жағдайының кенет нашарлауы бар жануарларға ерекше назар аудару керек.

Еуропалық ветеринариялық қызметтер бақылауды күшейтіп жатыр

Вирустың таралуы аясында бірқатар ел диагностикалық іс-шараларды кеңейтіп жатыр.

Атап айтқанда, Чехияның ветеринариялық қызметі 2026 жылғы 1 қазаннан бастап іш тастаудың және даму бұзылыстары бар бұзаулардың тууының белгілі бір жағдайларында Шамонда вирусына міндетті зерттеулер енгізді.

Мамандар қоздырғыштың еуропалық нұсқаларының генетикалық ерекшеліктерін, оның таралу жолдарын және жануарлардың көбеюіне салдарын зерттеуді жалғастырып жатыр.

Шамонда вирусының таралуы Еуропа мал шаруашылығы үшін жаңа сын-қатерге айналды. Ересек сиырларда ауру көбіне ауыр салдарсыз өтетініне қарамастан, сүт өнімділігінің төмендеуі және ықтимал репродуктивтік бұзылыстар фермерлер мен ветеринариялық қызметтердің назарын талап етеді. Қазақстан үшін негізгі бағыт мал басының денсаулығын уақытылы бақылау және жаңа инфекцияларды диагностикалауға дайын болу болып қала береді.