Қазақстан мен Германия көміртекті егіншілікті дамыту және топырақты қалпына келтіру мәселелерін талқылады

Қазақстан мен Германия көміртекті егіншілік саласындағы ынтымақтастық мүмкіндіктерін қарастырып жатыр. Ауыл шаруашылығы министрлігіндегі кездесуде тараптар топырақ құнарлылығын сақтау, тозған ауыл шаруашылығы жерлерін қалпына келтіру және жер пайдаланудың экологиялық тұрақты әдістерін енгізу мәселелерін талқылады. Парниктік газдар шығарындыларын азайтуға және топырақтағы органикалық көміртек қорын арттыруға ерекше назар аударылды.

Бұл туралы 2026 жылғы 5 қарашада Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі хабарлады. Келіссөзге қатысушылар ғылыми ынтымақтастықты дамытуға және ауыл шаруашылығында жаңа тәсілдерді енгізудің практикалық тетіктерін әзірлеуге мүдделі екенін білдірді.

Қазақстан көміртекті егіншілік бойынша неміс тәжірибесін зерттеп жатыр

Ауыл шаруашылығы министрлігінде Жер ресурстарын басқару комитетінің төрағасы Мұрат Теміржановтың Германияның Қоршаған орта мәселелері жөніндегі тәуелсіз институтының (UfU) өкілдерімен кездесуі өтті.

Неміс делегациясының құрамына регенеративті жер пайдалану және климаттық тұрақтылық департаменті басшысының орынбасары Сами Чельтикоглу және институттың Орталық Азиядағы өкілдігінің басшысы Әлия Мусина кірді.

Келіссөздердің басты тақырыбы тұрақты ауыл шаруашылығы өндірісінің құралдарының бірі ретінде көміртекті егіншілікті дамыту болды.

Тараптар Қазақстанның табиғи-климаттық жағдайларын ескере отырып, халықаралық тәжірибені қолдану мүмкіндіктерін қарастырды.

Көміртекті егіншілік деген не

Көміртекті егіншілік - бұл топырақтағы көміртек қорын сақтауға және арттыруға, сондай-ақ парниктік газдар шығарындыларын қысқартуға бағытталған ауыл шаруашылығын жүргізу тәсілі.

Топырақта өсімдік қалдықтарының ыдырауы және топырақ организмдерінің тіршілігі нәтижесінде түзілетін органикалық зат болады.

Органикалық көміртек осы заттың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады және топырақтың көптеген қасиеттеріне әсер етеді.

Оны сақтау топырақ құрылымын жақсартуға, ылғалды ұстап тұруға және құнарлылықты қолдауға ықпал етеді.

Көміртекті егіншілікті дамыту үшін әртүрлі агротехнологиялар қолданылуы мүмкін:

• Қолайлы жағдайларда топырақты минималды немесе нөлдік өңдеу.

• Жабынды дақылдарды қолдану.

• Егін жиналғаннан кейін өсімдік қалдықтарын сақтау.

• Әртүрлі ауыспалы егістер.

• Тозған жерлерді қалпына келтіру.

• Жайылымдарды ұтымды басқару.

Бұл ретте әрбір әдістің тиімділігі климатқа, топырақ түріне, сумен қамтамасыз етілуіне және ауыл шаруашылығы өндірісінің ерекшеліктеріне байланысты.

Аталған технологиялардың барлығы кездесу қатысушыларымен жеке келісілген жоқ. Олар көміртекті егіншіліктің кең таралған құралдары болып табылады.

Тозған жерлерді қалпына келтіру ынтымақтастық бағыттарының бірі болады

Келіссөздер барысында өнімділік қасиеттерінің бір бөлігін жоғалтқан ауыл шаруашылығы алқаптарын қалпына келтіруге бөлек назар аударылды.

Жердің тозуы эрозиямен, тұзданумен, органикалық заттың азаюымен және топырақ ресурстарын ұтымсыз пайдаланумен байланысты болуы мүмкін.

Қазақстан үшін бұл мәселе құрғақ климаты бар және ауыл шаруашылығы жер жағдайына жоғары тәуелді өңірлерде әсіресе өзекті.

Топырақты қалпына келтіру кешенді тәсілді талап етеді.

Учаскенің жағдайына қарай эрозияға қарсы іс-шаралар, жақсартылған ауыспалы егістер, жайылым жүктемесін реттеу және жер ресурстарын тұрақты басқарудың басқа да тәсілдері қолданылуы мүмкін.

Кездесуге қатысушылар ауыл шаруашылығы жерлерінің сапасын жақсарту үшін заманауи әдістерді пайдалану мүмкіндіктерін талқылады.

Ғалымдар топырақта көміртек жинақтау тәсілдерін қарастырады

Маңызды тақырыптардың бірі топырақтағы органикалық көміртек қорын арттыру болды.

Өсімдіктер фотосинтез процесінде атмосферадан көмірқышқыл газын сіңіреді. Алынған көміртектің бір бөлігі тамыр жүйесі және өсімдік қалдықтары арқылы топыраққа түседі.

Қолайлы жағдайларда көміртектің белгілі бір үлесі топырақтағы органикалық затта ұзақ уақыт сақталуы мүмкін.

Алайда жинақталған көміртек мөлшері температура, ылғалдылық, топырақ құрамы және қолданылатын агротехнологиялар сияқты көптеген факторларға байланысты.

Сондықтан көміртекті егіншіліктің нәтижелерін бағалау үшін зерттеулер және топыраққа тұрақты мониторинг қажет.

Мұндай зерттеулер қолданылатын әдістер органикалық көміртек қорын шынымен арттыра ма және алынған әсер қаншалықты тұрақты екенін анықтауға мүмкіндік береді.

ГИПРОЗем бірлескен жобалар үшін ғылыми алаңға айналуы мүмкін

Практикалық ынтымақтастықтың ықтимал қатысушыларының бірі ретінде тараптар «ГИПРОЗем» РМК-ны қарастырды.

Кәсіпорында ғылыми-зерттеу әлеуеті және Қазақстанның жер ресурстарын зерттеу тәжірибесі бар.

Оның мамандары топырақ жағдайын зерттеуге, жер ресурстарын бағалауға және тұрақты жер пайдалану бойынша ұсынымдар әзірлеуге қатыса алады.

Қолда бар ғылыми инфрақұрылымды пайдалану бірлескен бастамаларды дайындауды жеңілдетуі мүмкін.

Болашақта мұндай зерттеулер елдің әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында көміртекті егіншілік технологияларын енгізуге негіз бола алады.

Алайда нақты пилоттық учаскелер, қаржыландыру көлемі және жобаларды іске қосу мерзімдері әзірге жарияланған жоқ.

Тараптар көміртекті жобалардың құқықтық негіздерін талқылады

Келіссөздердің бөлек тақырыбы көміртекті бастамаларды іске асырудың құқықтық тетіктерін қалыптастыру болды.

Мұндай жобаларды дамыту үшін шығарындыларды қысқартуды және топырақтағы көміртек қорының өзгерісін бағалауға қойылатын талаптарды айқындау қажет.

Халықаралық тәжірибе мониторинг, есептілік және нәтижелерді тәуелсіз тексеру жүйелерін пайдалануды көздейді.

Жекелеген жағдайларда расталған климаттық нәтижелер көміртек нарықтарының тетіктерінде пайдаланылуы мүмкін.

Алайда мұндай мүмкіндіктерді жасау тиісті стандарттар мен қағидаларды сақтауды талап етеді.

Қазақстанда көміртекті егіншілікті нормативтік реттеу мәселелері әзірге талқылау сатысында тұр.

Сондықтан кездесу қорытындысы бойынша фермерлер үшін көміртек бірліктерін сатудың жаңа мемлекеттік бағдарламасын іске қосу туралы айту ерте.

Көміртекті егіншілік фермерлерге қандай артықшылықтар бере алады

Ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін жер пайдаланудың тұрақты әдістерін дамыту бірнеше мүмкіндікті аша алады.

Ең алдымен, әңгіме топырақ құнарлылығын сақтау және өндірістің қолайсыз ауа райы жағдайларына төзімділігін арттыру туралы болып отыр.

Топырақ құрылымын және ылғалды ұстап тұру қабілетін жақсарту Қазақстанның құрғақ өңірлерінде әсіресе пайдалы болуы мүмкін.

Қолданылатын технологияларға байланысты шаруашылықтар жекелеген өндірістік шығындарды, мысалы, топырақты механикалық өңдеуге жұмсалатын шығындарды да қысқарта алады.

Алайда жаңа әдістерге көшу агрономиялық жағдайларды бағалауды, кейде қосымша инвестицияларды және қолданыстағы егіншілік жүйесін өзгертуді талап етеді.

Экономикалық әсер барлық шаруашылықтар үшін бірдей болмайды.

Қазақстан мен Германия ғылыми ынтымақтастықты жалғастырады

Кездесу қорытындысы бойынша Қазақстан мен Германия өкілдері көміртекті егіншілік мәселелері бойынша одан әрі өзара іс-қимылға мүдделі екенін растады.

Топырақ құнарлылығын сақтау, ауыл шаруашылығы жерлерін тұрақты басқару және халықаралық тәжірибені Қазақстан жағдайына бейімдеу басым бағыттар болып қала береді.

Келесі кезең ғылыми ұйымдардың қатысуымен бірлескен бастамаларды іске асырудың практикалық тетіктерін пысықтау болуы мүмкін.

Бұл ретте кездесу нәтижесінде жеке инвестициялық келісімге қол қою немесе нақты бағдарламаны іске қосу туралы хабарланған жоқ.

Көміртекті егіншілікті дамыту Қазақстан мен Германия тарапынан топырақ құнарлылығын сақтаудың және ауыл шаруашылығының тұрақтылығын арттырудың перспективалы құралы ретінде қарастырылады. Ынтымақтастық жаңа агротехнологияларды енгізуге, тозған жерлерді қалпына келтіруге және ғылыми зерттеулерді дамытуға ықпал етуі мүмкін, алайда нақты жобаларды әлі келісу қажет.