Қазақстанда астық экспортын субсидиялауды 2027 жылғы қыркүйекке дейін ұзарту ұсынылды

Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі экспорттық астықты теміржолмен тасымалдауды субсидиялаудың жаңа қағидаларын бекітуді ұсынды. Мемлекеттік қолдау тетігін 2027 жылғы 1 қыркүйекке дейін сақтау жоспарланып отыр. 2026 жылы көлік шығындарын өтеу үшін 40 млрд теңге көлемінде қаржыландыру қажеттілігі көзделген.

Бұл туралы Қазақстандық жүк теміржол тасымалдаушылары қауымдастығы хабарлады. Жоба отандық бидайдың сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және экспорттаушылардың логистикалық шығындарын азайтуға бағытталған.

Ауыл шаруашылығы министрлігі неге жаңа қағидалар дайындады

Бұған дейін астық тасымалдарын субсидиялау Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2025 жылғы 3 наурыздағы бұйрығымен бекітілген қағидалармен реттелген.

Бұрынғы тетіктің қолданылу мерзімі 2026 жылғы 1 қыркүйекте аяқталды.

6 қазанда Республикалық бюджет комиссиясы мемлекеттік қолдауды 2027 жылғы 1 қыркүйекке дейін ұзарту туралы шешім қабылдады.

Бұрынғы қағидалардың қолданылуы аяқталғандықтан, Ауыл шаруашылығы министрлігі қолданыста болған субсидиялау тетігін сақтай отырып, жаңа нормативтік құжатты бекітуді ұсынды.

Жаңа бұйрық алғашқы ресми жарияланғаннан кейін күшіне енеді, ал оның қолданылуы 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған қатынастарға таралады деп болжанып отыр.

Бұл ретте жоба жарияланған сәтте жаңа қағидаларды әлі түпкілікті бекітілді деп санауға болмайды.

Тасымалдарды өтеуге 40 млрд теңге қажет болады

Жүк теміржол тасымалдаушылары қауымдастығы ұсынған ақпаратқа сәйкес, тетікті 2026 жылы іске асыру үшін республикалық бюджеттен 40 млрд теңге қажет болады.

Бұл қаражат 2 млн тоннаға дейін астық экспорттау кезіндегі көлік шығындарын өтеуге арналған.

Қаржыландырудың түпкілікті көлемі мен көздері мемлекеттік бюджеттің мүмкіндіктерін ескере отырып айқындалады.

Астық экспорттаушылары және «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» ұлттық компаниясы» АҚ субсидия алушылар бола алады.

Мемлекеттік қолдау экспорттық шығындардың көлік құрамдасын қысқартуға бағытталған.

Жоба бағытқа байланысты тоннасына 20 мыңнан 30 мың теңгеге дейін өтемақы төлеуді көздейді.

Қандай бағыттар 30 мың теңгеден субсидия алады

Өтемақының ең жоғары мөлшерлемесі ұзақ немесе күрделі көлік бағыттары бар жекелеген экспорттық бағыттар үшін көзделген.

Тасымалдар үшін субсидия мөлшері тоннасына 30 мың теңгені құрайды:

• Әзербайжан мен Грузия арқылы Қара теңіз порттарына.

• Түрікменстан арқылы Ауғанстанға.

• Қытай арқылы Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне.

• Ресей, Латвия, Литва және Эстония арқылы Балтық теңізі порттарына.

Мұндай бағыттарды қолдау қазақстандық бидай жеткізілімдерінің географиясын кеңейтуге ықпал етуі тиіс.

Экспорттаушылар үшін көлік шығындары өткізу нарығын таңдаудағы негізгі факторлардың бірі болып табылады.

Субсидиялау теңіз порттарынан едәуір қашықтық астықтың түпкілікті құнын арттыратын бағыттарда тасымал құнын ішінара өтеуге мүмкіндік береді.

Басқа бағыттар үшін 20 мың теңге көзделген

Өтемақының екінші деңгейі тоннасына 20 мың теңгені құрайды.

Мұндай мөлшерлеме мына бағыттар бойынша тасымалдарға көзделген:

• Ресей арқылы транзитпен Азов, Қара және Балтық теңіздерінің порттарына.

• Ресей арқылы Латвияға, Литваға және Эстонияға.

• Әзербайжанға, Грузияға және Арменияға.

• Түрікменстан арқылы Иранға.

Азық-түлік келісімшарт корпорациясы үшін Тәжікстан мен Қытайға жеткізілімдерді тоннасына 20 мың теңге мөлшерлемемен қосымша субсидиялау көзделеді.

Мөлшерлемелер мен бағыттар арасындағы айырмашылықтар қағидалар жобасының ережелерімен айқындалады.

Өтемақы алуға нақты құқық тасымал бағытына, алушыға және растаушы құжаттарға қойылған талаптардың сақталуына байланысты болады.

Экспорттаушыларға қандай құжаттар қажет болады

Жоба астық тасымалдауға субсидия рәсімдеудің белгілі бір тәртібін көздейді.

Экспорттаушы теміржол вагондарының, контейнерлердің операторын немесе экспедиторлық компанияны өз бетінше таңдай алады.

Өтемақы алу үшін экспорттық операцияны және өнімнің нақты тасымалдануын растайтын құжаттарды ұсыну қажет болады.

Олардың қатарында:

• Банк берген есептік нөмірі бар экспорттық келісімшарттың көшірмесі.

• Жөнелту станциясының мөртабаны бар теміржол жүкқұжаттары.

• Вагон операторы немесе экспедитормен жасалған шарт.

• Субсидиялау қағидаларында көзделген басқа да құжаттар.

Құжаттар астық межелі станцияға немесе портқа келгеннен кейін 45 жұмыс күнінен кешіктірілмей тапсырылуы тиіс.

Осылайша, субсидия алу мүмкіндігі құжатпен расталған көлік шығындарымен байланысты болады.

Неліктен субсидиялау астық нарығы үшін маңызды

Қазақстанда астық өндірісінің едәуір көлемі бар, алайда Дүниежүзілік мұхитқа тікелей шығу жолы жоқ.

Бидайды алыстағы нарықтарға жеткізген кезде экспорттаушылар теміржол көлігін және көрші мемлекеттер арқылы өтетін транзиттік бағыттарды пайдалануға мәжбүр.

Бұл логистика шығындарын арттырады және қазақстандық астықтың бәсекеге қабілеттілігіне әсер етеді.

Көлік шығындары теңіз порттары арқылы және алыс азиялық нарықтарға экспорт кезінде әсіресе айқын мәнге ие.

Тасымалды ішінара өтеу экспорттаушыларға шетелдік сатып алушылар үшін тартымды бағаларды сақтауға көмектесуі мүмкін.

Бұл ретте субсидиялар теміржолдардың өткізу қабілеті бойынша шектеулерді жоймайды және қолжетімді вагондардың немесе келісілген бағыттардың болуына кепілдік бермейді.

Бағдарлама элеваторларды босатуға көмектесуі тиіс

Мемлекеттік қолдау тетігін ұзартудың тағы бір мақсаты — Қазақстанның негізгі астық егетін өңірлеріндегі элеватор қуаттарын уақтылы босату.

Орақ науқаны аяқталғаннан кейін астықтың едәуір көлемі сақтауға түседі.

Экспорт жеткілікті белсенді болмаса, элеваторлар жүктелген күйде қалуы мүмкін, бұл өнімді сақтау және өткізу үшін қосымша қиындықтар туғызады.

Шетелге жеткізілімдерді ынталандыру астық айналымын жеделдетуге және инфрақұрылымды жаңа партиялар үшін босатуға мүмкіндік береді.

Бұл елдегі астық өндірісінің едәуір бөлігі шоғырланған Ақмола, Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстары үшін ерекше маңызды.

Субсидияларды ұзарту фермерлер үшін нені білдіреді

Өтемақының негізгі тікелей алушылары барлық ауыл шаруашылығы өндірушілері емес, экспорттаушылар болып табылады.

Дегенмен тетік фермерлік шаруашылықтарға жанама түрде әсер етуі мүмкін.

Көлік шығындарының төмендеуі сатып алушылардың ішкі нарықта астық сатып алуға қызығушылығын арттыруы ықтимал.

Бұл өнімді өткізу мүмкіндіктерін әлеуетті түрде кеңейтіп, тауарлық партиялардың қозғалысын жеделдетеді.

Алайда фермерлер үшін сатып алу бағасының өсуі субсидиялаудың автоматты салдары болып табылмайды.

Нақты нәтиже сатып алушылар арасындағы бәсекеге, бидайдың әлемдік бағасына, көлік қолжетімділігіне және нарықтағы жағдайға байланысты.

Жаңа қағидалар қашан қолданыла бастайды

Ауыл шаруашылығы министрлігі ұсынған жоба тетіктің 2027 жылғы 1 қыркүйекке дейін қолданылуын көздейді.

Бұйрық бекітіліп, ресми жарияланғаннан кейін 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған қатынастарға қолданылуы тиіс.

Осылайша, билік жаңа астық маусымында қолдаудың жалғасуын қамтамасыз етуді көздеп отыр.

Бұл ретте түпкілікті шарттар нормативтік құжаттың бекітілген редакциясымен айқындалады.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің астықтың экспорттық тасымалдарын субсидиялауды 2027 жылғы қыркүйекке дейін сақтау туралы ұсынысы қазақстандық бидайдың бәсекеге қабілеттілігін қолдауға және экспорттық логистиканы дамытуға бағытталған. Жоба тоннасына 20 мыңнан 30 мың теңгеге дейін өтемақы төлеуді көздейді, ал 2026 жылға арналған бюджеттік қаржыландыруға мәлімделген қажеттілік 40 млрд теңгені құрайды.