Қазақстанда фермерлерді ұзақ мерзімді қаржыландырудың жаңа тетіктері әзірленеді

Жаңа жүйе фермерлерді шаруашылықтарды бірнеше жылға алға жоспарлап дамытуға, техниканы жаңартуға және агроөнеркәсіп кешенінде ірі жобаларды іске асыруға мүмкіндік беретін инвестициялық ресурстармен қамтамасыз етуі тиіс.

Фермерлерге ұзақ мерзімді инвестициялар қажет

2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауы барысында Қасым-Жомарт Тоқаев ауыл шаруашылығын дамытуға және аграршылар үшін қаржы ресурстарының қолжетімділігіне ерекше назар аударды.

Президенттің айтуынша, 2025 жылы ауыл шаруашылығы саласы шамамен 6% өсім көрсетті, ал агроөнеркәсіп кешені өнімінің көлемі 15 трлн теңгеге жетті.

Сонымен қатар мемлекет ауыл шаруашылығын жеңілдікпен қаржыландыруды едәуір арттырды.

Жеңілдік шарттарымен берілетін қаражат көлемі 1 трлн теңгеден 1,5 трлн теңгеге дейін өсті.

Алайда қолдаудың ұлғаюына қарамастан, қолданыстағы қаржыландыру жүйесі аграрлық сектордың ұзақ мерзімді даму қажеттіліктеріне толық жауап бермейді.

Кредиттік ресурстардың едәуір бөлігі ағымдағы шығыстарға, материалдар сатып алуға және айналым капиталын толықтыруға бағытталады.

Нәтижесінде фермерлердің ауқымды инвестициялық жобаларды іске асыру мүмкіндіктері шектеулі болып қалады.

Президент не тапсырды

Мемлекет басшысы Үкіметке ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді ұзақ мерзімді инвестициялық ресурстармен қамтамасыз етудің пәрменді жүйесін құру міндетін қойды.

Әңгіме ағымдағы өндірістік қажеттіліктерді басым түрде қаржыландырудан шаруашылықтарға дамуды неғұрлым ұзақ кезеңге жоспарлауға мүмкіндік беретін құралдарға көшу туралы болып отыр.

Ұзақ мерзімді қаржыландыру бастапқыда қомақты салымды қажет ететін және бірнеше жыл ішінде өтелетін жобалар үшін әсіресе маңызды.

Мұндай бағыттарға мыналар жатады:

• Заманауи тракторлар, комбайндар және басқа да ауыл шаруашылығы техникасын сатып алу.

• Астық қоймалары мен көкөніс қоймаларын салу.

• Мал шаруашылығы кешендері мен сүт-тауар фермаларын құру.

• Суару жүйелері мен су үнемдеу технологияларын дамыту.

• Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындарын салу.

• Автоматтандыру мен цифрлық технологияларды енгізу.

Бұл ұзақ мерзімді инвестициялық ресурстарды қолданудың ықтимал бағыттары. Жаңа тетіктер бойынша қаржыландырылатын жобалардың нақты тізбесі әзірге бекітілген жоқ.

Ұзақ мерзімді қаржыландыру маусымдық кредиттерден несімен ерекшеленеді

Бүгінде мемлекеттік қолдаудың едәуір бөлігі егіс және жинау науқандарын өткізуге бағдарланған.

Мұндай кредиттер аграршыларға тұқым, тыңайтқыш, жанармай, өсімдіктерді қорғау құралдары мен қосалқы бөлшектер сатып алуға мүмкіндік береді.

Алайда өндірістік нысан салу немесе ірі шаруашылықты жаңғырту басқа тәсілді талап етеді.

Мысалы, заманауи сүт фермасына немесе суару жүйесіне салынған инвестициялар бірнеше жыл ішінде қайтарылуы мүмкін. Қысқа мерзімді кредиттер мұндай жобаларға әрдайым сәйкес келе бермейді.

Ұзақ мерзімді қаржыландыру төлемдерді неғұрлым ұзақ кезеңге бөлуге және инвестициялардың нақты өтелу мерзімдерін ескеруге мүмкіндік береді.

Бұл ретте жаңа құралдардың шарттары - пайыздық мөлшерлемелер, кредиттеу мерзімдері, кепілге қойылатын талаптар және алушылар санаттары - әлі анықталуы тиіс.

Аграршыларды қолдауға қазірдің өзінде қомақты қаражат бағытталып жатыр

Қазақстанда ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді жеңілдікпен кредиттеудің бірнеше бағдарламасы жұмыс істейді.

Негізгі құралдардың бірі - көктемгі дала және жинау жұмыстарын қаржыландыруды көздейтін «Кең дала 2» бағдарламасы.

2026 жылғы 1 қазаннан бастап 2027 жылғы ауыл шаруашылығы маусымын ерте қаржыландыруға өтінімдер қабылдау басталды.

Осы мақсаттарға 200 млрд теңге көзделген, ал аграршылар үшін мөлшерлеме жылдық 5% құрайды.

Жалпы 2026 жылы дала және жинау жұмыстарын қаржыландыруға 750 млрд теңге көзделген.

Үкіметтің деректеріне сәйкес, 2026 жылғы 28 қыркүйекте ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге 664,4 млрд теңге берілді. Қаржыландыру 8 млн гектардан астам аумақты қамтыды.

Кепіл ұсынуда қиындық көріп отырған фермерлер үшін дала жұмыстарын жүргізуге арналған қарыз сомасының 85%-ына дейін жабатын кепілдендіру тетігі де жұмыс істейді.

Бұл шаралар ең алдымен ауыл шаруашылығы маусымдарына уақтылы дайындалуға бағытталған. Президенттің жаңа тапсырмасы дәл инвестициялық қаржыландыруды қосымша дамытуды көздейді.

Банктер АӨК-ті кредиттеуге белсендірек қатыса алады

Жолдау аясында Президент жалпы экономикаға ұзақ мерзімді кредит беруді кеңейту қажеттігін де атап өтті.

Екінші деңгейдегі банктердің, даму институттарының, халықаралық қаржы ұйымдарының және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының қатысуымен қаржы тетіктерін дамыту ұсынылады.

Капитал нарығы туралы заңнаманы жетілдіруге жеке назар аудару жоспарланып отыр.

Мұндай өзгерістер агроөнеркәсіп кешеніне инвестиция тарту үшін қосымша мүмкіндіктер жасай алады.

Алайда фермерлерді қаржыландырудың нақты моделі, қаражат көздері және оны ұсыну шарттары әзірге жарияланған жоқ.

Қазақстандық фермерлер үшін не өзгереді

Егер тапсырма іске асырылса, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер шаруашылықтарды ұзақ мерзімді дамыту үшін қосымша құралдар ала алады.

Бұл техниканы жаңартуды, өндірісті кеңейтуді, инфрақұрылым салуды немесе ауыл шаруашылығын жүргізудің неғұрлым технологиялық әдістеріне көшуді жоспарлап отырған кәсіпорындар үшін әсіресе маңызды.

Бұл ретте болашақ жүйенің тиімділігі бөлінетін қаражат көлеміне ғана емес, шағын және орта шаруашылықтар үшін кредиттердің қолжетімділігіне де байланысты болады.

Пайыздық мөлшерлемелер, өтінімдерді қарау мерзімдері, қамтамасыз етуге қойылатын талаптар және өтелу кезеңі ұзақ жобаларды қаржыландыру мүмкіндігі елеулі мәнге ие болады.

Осылайша, Қазақстан қолданыстағы маусымдық кредиттеу бағдарламаларын ұзақ мерзімді инвестициялық қолдау құралдарымен толықтыруға ниетті. Үкіметке аграршыларға ағымдағы жұмыстарды қаржыландырып қана қоймай, өз шаруашылықтарын жүйелі түрде жаңғыртуға мүмкіндік беретін нақты тетіктерді әзірлеу қажет.