Жаңалықтар
Қазақстанда өсімдік майын өндіру 24,1%-ға өсіп, 938 мың тоннаға жетті
2026 ж. 18 қараша · 2 қаралым

Қазақстан өсімдік майын өндіруді арттыруды жалғастырып жатыр. 2026 жылғы қаңтар-қазан қорытындысы бойынша отандық кәсіпорындар 938 мың тонна өнім шығарды, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 24,1%-ға көп. Өндірістің өсуі майлы дақылдарды өңдеудің кеңеюімен және экспорттық жеткізілімдердің дамуымен қатар жүріп жатыр.
Бұл туралы 2026 жылғы 17 қарашада Қазақстан Республикасы Үкіметінің отырысында ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров хабарлады.
Өсімдік майын шығарудың ұлғаюы ағымдағы жылдың он айындағы тамақ өнеркәсібінің ең елеулі нәтижелерінің бірі болды.
Қазақстан өсімдік майын өндіруді ширекке жуық арттырды
2026 жылғы қаңтар-қазан айларында өсімдік майын өндіру көлемі 938 мың тоннаға жетті.
2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өсім 24,1%-ды құрады.
Осылайша, он айда кәсіпорындар бүкіл 2025 жылдағыдан көп май өндірді, ол кезде шығарылым шамамен 889 мың тонна болған.
Бұл ретте өсу қарқынын есептеу үшін 2026 жылдың он айлық көрсеткішін толық 2025 жылмен салыстыру дұрыс емес. Ресми 24,1% өткен жылдың қаңтар-қазанына қатысты есептелген.
Шығарылымның артуы май өңдейтін кәсіпорындар қызметінің кеңейгенін және елдің агроөнеркәсіп кешеніндегі майлы дақылдардың рөлі артқанын көрсетеді.
Өндіріс бірнеше ай қатарынан өсіп келеді
Оң динамика 2026 жыл бойы байқалып отыр.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, қаңтар-қыркүйек айларында кәсіпорындар шамамен 828 мың тонна өсімдік майын өндірді.
Бұл 2025 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 25,2%-ға көп.
Он айдың қорытындысы бойынша жалпы көлем 938 мың тоннаға жетіп, өсу қарқыны 24,1%-ды құрады.
Екі кезең көрсеткіштері арасындағы айырмашылық өндірістің жоғары деңгейі сақталып отырғанын білдіреді.
Дөңгелектелген деректер негізінде қазанда шамамен 110 мың тонна өсімдік майы өндірілді деп бағалауға болады.
Алайда бұл жинақталған көрсеткіштерді шегеру арқылы алынған есептік шама, жеке жарияланған нақты айлық статистика емес.
Негізгі өндірістік өңірлер Қазақстанның шығысы мен солтүстігі болып қала береді
Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, өсімдік майлары өндірісінің едәуір бөлігі елдің бірнеше өңірінде шоғырланған.
Май-тоңмай өнеркәсібінің негізгі орталықтары қатарында Шығыс Қазақстан облысы, Абай облысы, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстары ерекшеленеді.
Маңызды өндірістік кәсіпорындар Алматы мен Шымкентте де жұмыс істейді.
Өңдеу қуаттарының орналасуы шикізаттың қолжетімділігімен, дамыған өнеркәсіптік инфрақұрылыммен және көлік бағыттарымен байланысты.
Май өңдеу зауыттары үшін күнбағыс, рапс, зығыр және басқа да майлы дақылдардың тұрақты жеткізілімі маңызды.
Бұл ретте қарастырылып отырған ресми хабарламада аталған өңірлердің 2026 жылғы қаңтар-қазандағы жалпы өндірістегі нақты үлестері келтірілмейді.
Майлы дақылдар егістігінің кеңеюі өңдеуді қолдайды
Саланы дамытудың факторларының бірі майлы дақылдардың егіс алқаптарын ұлғайту болып табылады.
Қазақстан отандық өңдеуші кәсіпорындарға арналған шикізат өндірісін кеңейте отырып, өсімдік шаруашылығы құрылымын біртіндеп әртараптандырып келеді.
Күнбағыс ерекше орын алады.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, 2021 жылдан бері оның егіс алқаптары 958 мың гектардан 2026 жылы 2,2 млн гектарға дейін ұлғайды.
Осылайша, бес жылда бұл дақылды өсіру алаңы шамамен 2,3 есе өсті.
Егістіктің кеңеюі өңдеушілерді шикізаттың үлкен көлемімен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Алайда зауыттардың нақты жүктемесі тек егіс алқабына ғана емес, өнімділікке, тұқым сапасына, бағаларға және логистикаға да байланысты.
Қазақстан ел ішінде өңдеуді дамытып жатыр
Өсімдік майы өндірісінің өсуі ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу тереңдігін арттыру жөніндегі мемлекеттік саясатқа сәйкес келеді.
Аграрлық экономика үшін күнбағыс пен басқа да майлы дақылдарды өсіру ғана емес, оларды отандық кәсіпорындарда өңдеу де маңызды.
Өңдеу дайын өнім шығаруға, жұмыс орындарын құруға және ілеспе салаларды дамытуға мүмкіндік береді.
Өсімдік майын өндіру кезінде жемшөп өнеркәсібінде пайдаланылуы мүмкін күнжара мен шрот та түзіледі.
Бұл мал шаруашылығы және құрамажем кәсіпорындары үшін қосымша мүмкіндіктер қалыптастырады.
Өңдеудің дамуы қазақстандық зауыттар тарапынан майлы шикізатқа сұраныстың кеңеюіне де ықпал етеді.
Бұл ретте экономикалық тиімділік сатып алынатын тұқымның құнына, энергия ресурстарына, тасымалдауға және дайын өнімді өткізуге жұмсалатын шығындарға байланысты.
Өсімдік майларының экспорты 705 мың тоннаға жетті
Қазақстан май-тоңмай өнімдерінің шетелге жеткізілімдерін белсенді дамытып жатыр.
Ауыл шаруашылығы министрі жариялаған деректер бойынша, өсімдік майының экспорты шамамен 705 мың тоннаға жетті.
2023 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда өсім шамамен 40%-ды құрады.
Экспорт көрсеткіші жеке есепті кезеңге қатысты екенін және уақыт шекараларын нақтыламай он айлық өндіріспен тікелей салыстырылмауы тиіс екенін ескеру маңызды.
Бұған дейін Ұлттық статистика бюросы 2026 жылғы қаңтар-тамызда Қазақстан 704,7 мың тонна өсімдік майын экспорттағанын хабарлаған.
Сыртқы жеткізілімдердің ұлғаюы отандық сала үшін экспорттық нарықтардың маңыздылығын растайды.
Қытай мен Орталық Азия елдері маңызды сатып алушылар болып қала береді
Қазақстандық өсімдік майы шетелдік нарықтарға, ең алдымен Орталық Азия мемлекеттері мен Қытайға жеткізіледі.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің бұрын жарияланған деректеріне сәйкес, отандық майдың ірі сатып алушылары қатарында Өзбекстан, Қытай және Тәжікстан бар.
Сондай-ақ өнім Ауғанстанға, Түрікменстанға және басқа елдерге экспортталады.
Жеткізілімдерді дамыту үшін тұрақты сұраныс, бәсекеге қабілетті бағалар және көлік бағыттарының қолжетімділігі маңызды.
Теміржол тасымалдары, шекаралық инфрақұрылымның жағдайы және экспорттық құжаттарды рәсімдеу жылдамдығы ерекше рөл атқарады.
Сату географиясын кеңейту өңдеуші кәсіпорындарға жекелеген сатып алушыларға тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
Алайда халықаралық нарықтағы бәсеке өнім сапасы мен өзіндік құнын үнемі бақылауды талап етеді.
Өсімдік майының импорты қысқарды
Отандық өндірістің өсуі аясында Қазақстан өсімдік майлары импортының көлемін азайтты.
Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2026 жылғы қаңтар-тамызда импорт 128,3 мың тоннаны құрады.
Бұл алдыңғы жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 6,4%-ға аз.
Импорттың төмендеуі ішкі өндірістің кеңеюімен қатар жүрді.
Алайда тек осы көрсеткіштер негізінде импорт тек қазақстандық кәсіпорындар шығарылымының ұлғаюы есебінен қысқарды деп айтуға болмайды.
Сыртқы сатып алулар динамикасына бағалар, ассортимент, тұтынушылық сұраныс және сауда шарттары да әсер етуі мүмкін.
Сонымен қатар өз өңдеуін дамыту ішкі нарықты отандық өніммен қамтамасыз ету үшін қосымша мүмкіндіктер жасайды.
Қазақстан майды рафинациялау қуаттарын ұлғайтуды жоспарлап отыр
Май-тоңмай саласын дамыту шикізатты өңдеуді ұлғайту есебінен ғана емес, кәсіпорындарды жаңғырту жоспарларының арқасында да жалғасып жатыр.
Ауыл шаруашылығы министрлігі бұған дейін 2026-2028 жылдары өсімдік майларын рафинациялау қуаттарын 2,1 есе ұлғайту көзделгенін хабарлаған.
Нысаналы көрсеткіш - жылына 1 млн тоннадан астам.
Рафинациялау тамақ өндірісінің әртүрлі бағыттары мен тұтыну нарығына арналған тазартылған өсімдік майын алуға мүмкіндік береді.
Бұл сегменттің дамуы шығарылым құрылымындағы дайын өнімнің үлесін арттыруы мүмкін.
Бұл ретте жоспарланған қуаттарды пайдалануға берілді деп санауға болмайды.
Оларды іске асыру инвестициялық жобалардың аяқталуына және кәсіпорындардың қажетті шикізатпен қамтамасыз етілуіне байланысты болады.
Май-тоңмай өнімдерінің экспортын $1,5 млрд-қа жеткізу жоспарланып отыр
Тағы бір стратегиялық міндет — экспорттық түсімді өсіру.
Ауыл шаруашылығы министрлігі 2028 жылға қарай май-тоңмай өнімдерінің экспортын 1,5 млрд долларға дейін ұлғайту ниеті туралы мәлімдеген.
Бұл мақсатқа қол жеткізу өңдеуді кеңейтуді, дайын өнім шығаруды ұлғайтуды және жаңа экспорттық бағыттарды дамытуды көздейді.
Кәсіпорындар үшін көлік инфрақұрылымының қолжетімділігі маңызды шарт болып қала береді.
Өткізудің әсіресе перспективалы бағыттары ретінде Қытай мен Орталық Азия нарықтары қарастырылып отыр.
Алайда 1,5 млрд долларлық нысаналы көрсеткіш — қазірдің өзінде қол жеткізілген нәтиже емес, жоспар.
Өндірістің өсуі фермерлер үшін нені білдіреді
Ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін майлы дақылдарды өңдеудің ұлғаюы ішкі өткізу нарығының кеңеюін білдіруі мүмкін.
Күнбағыс, рапс және басқа да майлы дақылдарды өсіретін кәсіпорындар шикізатты отандық зауыттарға жеткізу мүмкіндігіне ие болады.
Бұл ретте ірі өңдеу қуаттарының болуы сатып алу бағасының тұрақты өсуіне кепілдік бермейді.
Майлы дақылдардың құны өнім көлеміне, сатып алушылар арасындағы бәсекеге және халықаралық нарықтағы жағдайға байланысты.
Мысалы, 2026 жылғы 16 қарашадағы салалық баға шолуының деректері бойынша, Қазақстанда күнбағыс килограмына 176 теңгеге дейін арзандады.
Бұл өңдеу көлемінің ұлғаюы шикізат құнының қысқа мерзімді төмендеуімен қатар жүруі мүмкін екенін көрсетеді.
Фермерлер үшін сұраныс көлемі ғана емес, тұқым сапасы, жеткізу шарттары, төлем мерзімдері және көлік шығындары да маңызды.
Май-тоңмай саласының перспективалары
2026 жылдың он айының нәтижелері Қазақстанда өсімдік майы өндірісінің айтарлықтай кеңейгенін көрсетеді.
Одан әрі өсім кәсіпорындардың шикізатпен қамтамасыз етілуіне, инвестициялық белсенділікке, экспорттық сұранысқа және логистикалық инфрақұрылымның жағдайына байланысты болады.
Терең өңдеуді дамыту ел ішіндегі ауыл шаруашылығы өнімдерінің қосылған құнын арттыра алады.
Сонымен бірге қуаттарды ұлғайту өсімдік шаруашылығын, өңдеуді және сыртқы сауданы келісімді дамытуды талап етеді.
2026 жылғы қаңтар-қазан айларында Қазақстан 938 мың тонна өсімдік майын өндірді, бұл бір жыл бұрынғыдан 24,1%-ға көп. Шығарылымның өсуі күнбағыс егістігінің кеңеюімен, май өңдеу кәсіпорындарының және экспорттық жеткізілімдердің дамуымен қатар жүріп жатыр. Перспективада мемлекет рафинациялау қуаттарын ұлғайтып, 2028 жылға қарай май-тоңмай өнімдерінің экспортын 1,5 млрд долларға дейін арттыруды көздеп отыр.