maltabumaltabu

Жаңалықтар

Қазақстанның аграрлық экспортындағы өңделген өнім үлесі 53,3%-ға жетті - жеткізілімдер $3,4 млрд-қа дейін өсті

2026 ж. 23 қараша · 16 қаралым

Қазақстанның аграрлық экспортындағы өңделген өнім үлесі 53,3%-ға жетті - жеткізілімдер $3,4 млрд-қа дейін өсті


Қазақстан қосылған құны бар ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын ұлғайтуды жалғастырып келеді. 2026 жылғы қаңтар–қыркүйекте өңделген агроөнімнің шетелге жеткізілімдері өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі 2,5 млрд доллармен салыстырғанда 3,4 млрд долларға жетті. Өсім 35% болды, ал аграрлық экспорттың жалпы құнындағы өңделген өнім үлесі 51,3%-дан 53,3%-ға дейін ұлғайды. Билік астықты терең өңдеуді дамытып, 2029 жылға дейін жылына жалпы қуаты 5,8 млн тонна шикізат болатын алты ірі кәсіпорынды іске қосуды көздеп отыр.

Бұл туралы 2026 жылғы 20 қарашада Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі министр Айдарбек Сапаровқа сілтеме жасап хабарлады. Өңдеу өнеркәсібін дамыту елдің аграрлық саясатының басымдықтарының бірі ретінде қарастырылады.

Өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты 35%-ға өсті

Ресми деректер бойынша, 2026 жылдың тоғыз айында Қазақстан 3,4 млрд долларға өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттады.

2025 жылдың сәйкес кезеңінде жеткізілімдер құны 2,5 млрд доллар болған.

Осылайша, экспорттық түсім шамамен 1 млрд долларға ұлғайды.

Сонымен қатар аграрлық экспорттың жалпы құнындағы өңделген өнім үлесі 2 пайыздық тармаққа - 51,3%-дан 53,3%-ға дейін өсті.

Бұл Қазақстанның ауыл шаруашылығы экспорты құнының жартысынан астамы енді өңдеу өнімдеріне тиесілі екенін білдіреді.

Әңгіме тауарлардың тоннамен есептелетін физикалық көлемі туралы емес, дәл құндық үлес туралы болып отыр.

Көрсеткіштер 2026 жылғы қаңтар–қыркүйек нәтижелерін көрсетеді және күнтізбелік жылдың түпкілікті қорытындысы болып саналмайды.

Қазақстан дайын өнім экспортына басымдық беріп отыр

Аграрлық саясаттың негізгі міндеттерінің бірі қосылған құны жоғары тауарлар экспортын ұлғайту болып отыр.

Дәстүрлі түрде Қазақстан астық дақылдарының ірі өндірушісі болып табылады, олардың едәуір бөлігі шетел нарықтарына жеткізіледі.

Алайда ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу өнімдердің неғұрлым кең ассортиментін шығаруға мүмкіндік береді.

Қолданылатын технологияларға қарай астықтан ұн, крахмал, глютен, жемдік компоненттер, биоэтанол және басқа да өнімдер өндіруге болады.

Бұл ел ішінде өңдеу кәсіпорындарын дамытуға мүмкіндік жасайды.

Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров Қазақстанға дайын өнім өндіру есебінен ауыл шаруашылығынан түсетін экономикалық қайтарымды ұлғайту қажет екенін атап өтті.

Бұл ретте өңдеуді дамыту шикізат экспортынан толық бас тартуды білдірмейді.

Аграрлық сектор үшін өндірушілерге ең тиімді өткізу нарықтарын таңдауға мүмкіндік беретін түрлі сату арналарының үйлесуі маңызды.

Қазақстан жыл сайын 20 млн тоннаға дейін бидай өндіреді

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, Қазақстан жыл сайын 18-ден 20 млн тоннаға дейін бидай өндіреді.

Жүгері өндірісінің көлемі әдетте 1-ден 1,2 млн тоннаға дейін құрайды.

2026 жылы жүгері өнімі 1,7 млн тоннаға жетті.

Бұл министрлік көрсеткен осы дақылды өндірудің әдеттегі ауқымынан едәуір жоғары.

Өз шикізат базасының болуы өңдеу өнеркәсібін дамытудың маңызды шарты болып табылады.

Кәсіпорындар үшін қажетті сападағы және жеткілікті көлемдегі астықты тұрақты сатып алу мүмкіндігі маңызды.

Бұл ретте шикізат өндірісінің өсуі өздігінен өңдеудің ұлғаюына кепілдік бермейді.

Саланы кеңейту үшін жабдыққа, өндірістік инфрақұрылымға, логистикаға және дайын өнімді өткізу нарықтарына инвестициялар қажет.

Қазақстанда жыл сайын 5 млн тоннадан астам астық өңделеді

Министрлік деректері бойынша, елде жыл сайын 5 млн тоннадан астам астық өңделеді.

Осы көлемнің шамамен 510 мың тоннасы терең өңдеуге тиесілі.

Терең өңдеу астық шикізатынан тамақ, жем және өнеркәсіптің басқа да салаларына арналған мамандандырылған өнімдер алуға мүмкіндік беретін технологиялық процестерді пайдалануды көздейді.

Мұндай өнімдерге крахмал, глютен, аминқышқылдарының жекелеген түрлері және биоэтанол жатады.

Бұл бағытты дамыту өндірілетін өнім ассортиментін кеңейтуге мүмкіндік береді.

Сонымен бірге кәдімгі өңдеу мен терең өңдеуді ажырата білу қажет.

Мысалы, ұн өндіру астық өңдеуге жатады, бірақ крахмал өнімдерін немесе аминқышқылдарын өнеркәсіптік шығарумен тең емес.

Сондықтан 5 млн тоннадан астам көрсеткіш жалпы астық өңдеуді сипаттайды, ал 510 мың тонна - оның мамандандырылған бағытын көрсетеді.

Крахмал өнімдерін өндіру 21,8%-ға өсті

Саланы дамытудың жекелеген нәтижелері 2025 жылғы статистикада көрсетілген.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, Қазақстанда крахмал өнімдерін өндіру 145,1 мың тоннаға жетті.

Алдыңғы жылмен салыстырғанда шығарылым 21,8%-ға ұлғайды.

Крахмал өнімдері өнеркәсіптің түрлі салаларында, соның ішінде тағамдық ингредиенттер мен жекелеген техникалық материалдар өндірісінде қолданылады.

Мұндай өнімді шығару астық шикізатын қосымша технологиялық сипаттамалары бар тауарларға өңдеуге мүмкіндік береді.

Алайда өндірістің экономикалық тиімділігі шикізаттың өзіндік құнына, энергия шығындарына, қуаттардың жүктелуіне және түпкі өнімге сұранысқа байланысты.

Сондықтан өндіріс көлемінің ұлғаюын өңдеуші кәсіпорындар пайдасының дәл сондай өсуімен автоматты түрде теңестіруге болмайды.

Биоэтанол шығару 2,2 есе ұлғайды

Биоэтанол өндірісінде де оң динамика байқалады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан осы өнімнің 21 мың тоннасын шығарды.

Бұл бір жыл бұрынғыдан 2,2 есе көп.

Биоэтанол әртүрлі өнеркәсіптік процестерде, сондай-ақ тиісті техникалық талаптар сақталған жағдайда отынның жекелеген түрлерінің компоненті ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Оны өндіру ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу бағыттарының бірі болып табылады.

Мұндай өндірісті дамыту астық дақылдарын пайдаланудың ықтимал бағыттарын кеңейтуге мүмкіндік береді.

Бұл ретте жарияланған деректер өндірілген биоэтанолдың ішкі тұтыну мен экспорт арасындағы бөлінісін ашып көрсетпейді.

Сондықтан өндірілген бүкіл көлем шетел нарықтарына бағытталды деп айтуға болмайды.

2029 жылға дейін алты ірі өңдеу зауытын іске қосу жоспарланып отыр

Ауыл шаруашылығы министрлігі бидай мен жүгеріні терең өңдейтін алты ірі кәсіпорынды іске қосу жоспарлары туралы хабарлады.

Жобаларды іске асыру 2029 жылға дейін көзделген.

Олардың жиынтық жобалық қуаты жылына 5,8 млн тонна шикізатты құрауы тиіс.

Егер барлық кәсіпорындар салынып, көзделген өнімділікке шықса, бұл Қазақстанда астықты терең өңдеу мүмкіндіктерін едәуір арттыруы мүмкін.

Алайда 5,8 млн тонна - болашақ өндірістердің жоспарлы қуаты.

Бұл көлемді қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған қуаттар немесе нақты өңделген астық деп санауға болмайды.

Нақты көрсеткіштер нысандарды іске қосу мерзімдеріне, шикізатпен қамтамасыз етілуіне және жабдықтардың жүктелуіне байланысты болады.

«Казкрахмал» және Fufeng кәсіпорындары алғашқы өнім алды

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, алғашқы өндірістік нәтижелер «Казкрахмал» және Fufeng кәсіпорындарында алынды.

Бұл жобалар ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу бағытына жатады.

Бұған дейін министрлік Түркістан облысында «Казкрахмал» кәсіпорнының пайдалануға берілгені туралы хабарлаған.

Оның жобалық қуаты жылына 150 мың тонна жүгеріні құрайды.

Жамбыл облысында Fufeng Group компаниясының өндірістік кешені іске асырылып жатыр.

2026 жылғы қарашадағы жағдай бойынша министрлік алғашқы өнім алынғанын растады.

Алайда алғашқы партиялардың шығарылуы кәсіпорындардың толық жобалық қуатқа автоматты түрде шыққанын білдірмейді.

Зауыттардың экспортқа нақты үлесін бағалау үшін өндіріс көлемі, сату және шетелге жеткізілімдер туралы қосымша мәліметтер қажет.

Өсімдік майларының экспорты өсім көрсетіп отыр

Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді дамыту астық саласымен шектелмейді.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2026 жылғы қаңтар–тамыз деректері бойынша, күнбағыс, мақсары және мақта майларының экспорты 49%-ға ұлғайды.

Жеткізілімдер құны 453 млн доллардан 673 млн долларға дейін өсті.

Рапс және қыша майларының экспорты 2,3 есе - 40 млн доллардан 90 млн долларға дейін ұлғайды.

Оң динамика май өңдеу өнімдері сегментінде де байқалды.

Күнжара мен шрот экспортының құны 42%-ға өсіп, 113 млн долларға жетті.

Бұл деректер 2026 жылдың сегіз айындағы өңдеу өнеркәсібінің жекелеген бағыттарын сипаттайды.

Олар қаңтар–қыркүйектегі 3,4 млрд доллар көрсеткішінің нақтылауы болып табылмайды және оған қосымша экспорттық көлемдер ретінде қосылмауы тиіс.

Өңдеуші кәсіпорындарды қолдауға шамамен 230 млрд теңге бағытталды

Мемлекет өңдеу өнеркәсібін қолдаудың қаржылық тетіктерін пайдалануды жалғастырып келеді.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, 2024–2026 жылдары өңдеуші кәсіпорындардың айналым қаражатын толықтыруға шамамен 230 млрд теңге бағытталды.

Қолдау жеңілдетілген кредиттеуді, инвестициялық субсидиялауды және заңнамада көзделген салықтық преференцияларды қамтиды.

Мұндай шаралар кәсіпорындардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуге және өндірісті кеңейтуге бағытталған.

Бұл ретте жеңілдетілген кредиттер беру мен қайтарымсыз қаржыландыруды ажырата білу қажет.

Кредиттік қаражат белгіленген шарттар бойынша қайтарылуға тиіс.

Сондықтан 230 млрд теңге сомасын қайтарымсыз мемлекеттік субсидиялар көлемі деп автоматты түрде санауға болмайды.

Өңдеуді дамыту фермерлер үшін нені білдіреді

Өңдеуші кәсіпорындар санының артуы ауыл шаруашылығы шикізатын өткізудің қосымша арналарына әлеуетті түрде жол ашады.

Астық өндірушілер үшін бұл бидай мен жүгеріге ішкі сұраныстың кеңеюін білдіруі мүмкін.

Майлы дақылдар өсіретін шаруашылықтар үшін өсімдік майлары мен жемдік компоненттер өндіретін кәсіпорындардың дамуы маңызды фактор болып табылады.

Ел ішінде өңдеудің болуы жекелеген өндірушілердің тек шикізаттық экспорт арналарына тәуелділігін де төмендетуі мүмкін.

Алайда жаңа кәсіпорындардың фермерлер табысына ықпалы сатып алу бағаларына, логистикаға, шикізат сапасына қойылатын талаптарға және жеткізу шарттарына байланысты болады.

Өңдеу зауытының іске қосылуы өздігінен ауыл шаруашылығы өнімдерінің сатып алу бағасының өсуіне кепілдік бермейді.

Оң экономикалық нәтижеге қол жеткізу үшін шикізат өндірушілер, өңдеушілер және дайын тауарларды сатып алушылар арасында тұрақты өзара іс-қимыл қажет.

Өңделген өнім үлесін 2030 жылға қарай 70%-ға дейін ұлғайту жоспарланып отыр

Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасында аграрлық экспорттағы өңделген өнім үлесін кезең-кезеңімен ұлғайту көзделген.

Белгіленген нысаналы индикаторларға сәйкес, көрсеткіш мынадай болуы тиіс:

  • 2026 жылы 53%.

  • 2027 жылы 55%.

  • 2028 жылы 60%.

  • 2029 жылы 65%.

  • 2030 жылы 70%.

2026 жылғы қаңтар–қыркүйектегі нақты нәтиже - 53,3% - осы жылға көзделген 53% бағдардан жоғары.

Алайда жылдық көрсеткіштің түпкілікті орындалуын толық күнтізбелік жылдың нәтижелері бойынша бағалау қажет.

2030 жылға қарай 70% мақсатына жету үшін өңдеу қуаттарын одан әрі дамыту және дайын өнімнің сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілігін арттыру қажет болады.

Қорытынды

2026 жылғы қаңтар–қыркүйекте Қазақстанның өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты 3,4 млрд долларға жетіп, 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 35%-ға ұлғайды. Аграрлық экспорттағы өңделген өнім үлесі 51,3%-дан 53,3%-ға дейін өсті. Елде жыл сайын 5 млн тоннадан астам астық өңделеді, оның ішінде шамамен 510 мың тоннасы терең өңдеуге тиесілі. 2029 жылға дейін жылына жалпы қуаты 5,8 млн тонна шикізат болатын алты ірі кәсіпорынды іске қосу жоспарланып отыр. Өңдеу өнеркәсібін дамыту қосылған құны бар тауарлар өндірісін кеңейтуге, фермерлер үшін қосымша өткізу нарықтарын құруға және Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенінің экспорттық әлеуетін нығайтуға ықпал етуі тиіс.