Қазақстанның астық экспортындағы өңделген өнім үлесі рекордтық 43,9%-ға жетті

Бұл көрсеткіш елдің сыртқы саудасында ұн тарту және астық өңдеу өнеркәсібінің рөлі артып келе жатқанын көрсетеді. Қосылған құны бар өнім экспортын ұлғайту агроөнеркәсіп кешенін дамытудың перспективалы бағыттарының бірі ретінде қарастырылады.

Қазақстан астық өнімдерінің экспортын ұлғайтып келеді

Қазақстан дәстүрлі түрде халықаралық нарықтарға астық жеткізетін ірі елдердің қатарына кіреді. Экспорттың негізін бидай құрайды, алайда ұн және астық дақылдарын өңдеудің басқа өнімдері де маңызды рөл атқарады.

Өңделген өнім үлесінің 43,9%-ға дейін өсуі жеткізілім құрылымының қосымша өңдеуден өткен тауарлар пайдасына өзгергенін көрсетеді.

Аграрлық экономика үшін мұндай ауысудың ерекше маңызы бар.

Тек шикі астық сатудан айырмашылығы, өңдеу ел ішінде қосымша құн қалыптастыруға, өнеркәсіп кәсіпорындарының жүктемесін қамтамасыз етуге және жұмыс орындарын қолдауға мүмкіндік береді.

Бұл ретте өңделген өнім үлесінің ұлғаюы астық экспортының міндетті түрде қысқаруын білдірмейді. Көрсеткіш дайын өнім жеткізілімдерінің кеңеюі есебінен де, шикізат экспорты көлемдерінің өзгеруі салдарынан да өсуі мүмкін.

Қазақстан қандай өңдеу өнімдерін экспорттайды

Қазақстандық кәсіпорындар астық дақылдары негізінде өнімдердің кең ассортиментін шығарады.

Негізгі бағыттарға мыналар жатады:

• Бидай ұны. Қазақстандық ұн тарту өнеркәсібінің дәстүрлі экспорттық өнімдерінің бірі.

• Жармалар. Әртүрлі астық дақылдарын өңдеу кезінде алынатын өнім.

• Макарон өнімдері. Өңдеу деңгейі жоғары дайын тағамдық өнім.

• Крахмал және басқа ингредиенттер. Тамақ және жекелеген өнеркәсіп салаларында қолданылатын өнімдер.

• Жемдік өнімдер. Мал шаруашылығында қолданылатын кебек және өңдеудің басқа жанама өнімдері.

Алайда 43,9% көрсеткішіне енгізілген тауарлардың нақты тізбесі статистикалық есепке алу әдістемесіне байланысты.

Сондықтан бұл көрсеткішті тауарлық құрылымды нақтыламай, аталған барлық санаттарға автоматты түрде таратуға болмайды.

Өңдеуді дамыту экономика үшін неге маңызды

Өңдеу өнімдерінің экспорты қосымша экономикалық пайда әкеле алады.

Біріншіден, өндірістік тізбектің бір бөлігі Қазақстан ішінде қалады. Астық жай ғана шетелге жөнелтілмей, отандық кәсіпорындарда өңдеуден өтеді.

Екіншіден, өңдеу өнеркәсібінің дамуы жабдыққа, қаптамаға, көлік және қойма қызметтеріне сұраныс қалыптастырады.

Үшіншіден, экспортталатын өнім ассортиментін кеңейту сыртқы жеткізілімдерді әртараптандыруға мүмкіндік береді.

Бұл ретте экономикалық тиімділік өндірістің өзіндік құнына, энергия бағасына, көлік шығындарына және халықаралық нарықтардағы бағаларға байланысты.

Өңдеу деңгейінің жоғары болуы өздігінен үлкен пайдаға кепілдік бермейді: кәсіпорындар бәсекеге қабілеттілігін сақтауы тиіс.

Орталық Азия маңызды нарық болып қала береді

Орталық Азия елдері дәстүрлі түрде қазақстандық астық пен ұн тарту өнімдерінің маңызды сатып алушылары болып табылады.

Географиялық жақындық, қалыптасқан сауда байланыстары және көлік инфрақұрылымы өңірлік сауданың дамуына ықпал етеді.

Сонымен бірге өңдеушілер экспорт географиясын кеңейтуге және жаңа сатып алушыларды іздеуге мүдделі.

Қосымша нарықтарға шығу үшін өнім сапасының тұрақтылығы, импорттаушылар талаптарына сәйкестік, бәсекеге қабілетті бағалар және сенімді логистика маңызды.

Теміржол тасымалдары мен шекара инфрақұрылымының қолжетімділігі ерекше рөл атқарады.

Астық өңдеушілердің алдында қандай міндеттер тұр

Экспорттың одан әрі дамуы тек астық өніміне ғана емес, өңдеу өнеркәсібінің мүмкіндіктеріне де байланысты.

Кәсіпорындарға жабдықты жаңғырту, энергия тиімділігін арттыру және дайын өнім сапасының тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет.

Негізгі міндеттердің бірі өндірістік қуаттарды кеңейту үшін қаржыландырудың қолжетімділігі болып қала береді.

Шикізат сатып алу, астық сақтау және дайын өнімді тасымалдау мәселелері де кем маңызды емес.

Саланың тұрақты өсуі үшін ауыл шаруашылығының, өнеркәсіптік өңдеудің және экспорттық логистиканың үйлесімді дамуы қажет.

43,9% көрсеткіші фермерлер үшін нені білдіреді

Өңдеудің рөлінің артуы астық өткізудің ішкі нарығын әлеуетті түрде кеңейтеді.

Егер отандық зауыттар өндірісті ұлғайтса, олар ауыл шаруашылығы шикізатына қосымша сұраныс қалыптастыра алады.

Фермерлер үшін бұл өңдеушілермен ұзақ мерзімді келісімшарттар бойынша ынтымақтастық мүмкіндіктерін жасайды.

Алайда сатып алу бағаларына әсер сатып алушылар арасындағы бәсекеге, астық сапасына және нарық конъюнктурасына байланысты.

Сондықтан өңдеуді дамытуды астықтың дәстүрлі экспортының толық алмастырушысы ретінде емес, оның толықтырушысы ретінде қарастырған маңызды.

Қосылған құны бар өнім экспортының перспективалары

Өңделген өнім үлесінің 43,9%-ға дейін өсуі Қазақстанның астық секторындағы өнеркәсіптік буынның маңыздылығын көрсетеді.

Болашақта саланың одан әрі дамуы ұн тарту кәсіпорындарын жаңғыртумен, терең өңдеу өнімдерін шығаруды ұлғайтумен және сыртқы нарықтарды кеңейтумен байланысты болуы мүмкін.

Бұл ретте жеткізілімдердің нақты көлемдерін, экспортталатын тауарлардың құрылымын және кәсіпорындардың қаржылық нәтижелерін ескеру қажет.

Астық экспортындағы өңделген өнім үлесінің 43,9%-ға дейін ұлғаюы Қазақстанның агроөнеркәсіп кешені үшін маңызды үрдісті көрсетеді. Өңдеудің одан әрі дамуы елдің экспорттық әлеуетін нығайтып, отандық астыққа сұранысты арттырып және ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін қосымша мүмкіндіктер жасай алады.