Қазақстанның астық нарығында сауда белсенділігі қалпына келуде

Бидай бағасы негізінен тұрақты болып отыр, сұраныстың қалпына келуі арқасында арпа қымбаттап жатыр, ал зығыр құны логистикалық қиындықтар аясында өсуін жалғастыруда. Мұндай үрдістер Қазақстан астық одағының 2026 жылғы 19-25 қазанға арналған апталық шолуында көрсетілген.

Астық саудасы біртіндеп қалпына келуде

Қазақстанның ішкі астық нарығында баяулау кезеңінен кейін сауда белсенділігінің қалпына келуі байқалады.

Бұған дейін нарық қатысушыларының жұмысына «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ-ның (ҚТЖ) астық тиеуге және қосымша тасымал жоспарларын келісуге қатысты шектеулері әсер етті.

Бұл шаралар өнім жөнелтуді қиындатып, сауда операцияларының қарқынын төмендетті.

Қазақстан астық одағының аналитика комитетінің жетекшісі Евгений Карабановтың ақпараты бойынша, ішкі нарықтағы жағдай жақсара бастады, алайда экспорттық жеткізілімдер бұрынғысынша инфрақұрылымдық шектеулерге тап болып отыр.

Сонымен қатар сауданың жандануы бидайдың негізгі санаттары бойынша бағаның айтарлықтай өсуімен қатар жүріп жатқан жоқ.

Бидай бағасы тұрақты қалпын сақтап отыр

19-25 қазан аралығындағы апта қорытындысы бойынша бидайдың көпшілік түрлерінің бағасы іс жүзінде өзгерген жоқ.

Тек желімше мөлшері 23% болатын үшінші сыныпты бидай ерекшелік болды. Оның құны тоннасына 1 мың теңгеге өсті.

ЕТС тауар биржасында астық бойынша ұсыныстар мына деңгейлерде қалыптасты:

Көрсетілген мәндер ҚҚС ескеріле отырып, EXW шарттарындағы ұсыныс бағалары болып табылады, жасалған мәмілелердің расталған бағалары емес. Екі сауда күні ішінде ЕТС-те астық бойынша мәмілелер жасалған жоқ.

Бұл белсенділіктің қалпына келуі біркелкі емес екенін көрсетеді: нарықта ұсыныстар бар, бірақ сатып алушылар мен сатушылар мәлімделген бағалар бойынша мәміле жасауға әрдайым дайын емес.

Сұраныс арқасында арпа қымбаттап жатыр

Арпа нарығында анағұрлым айқын динамика байқалады.

Есепті аптада оның ішкі нарықтағы құны тоннасына 3 мың теңгеге өсті.

Негізгі себептер жемдік ұн өндірушілері тарапынан сұраныстың қалпына келуі, сондай-ақ Қытай мен Өзбекстаннан сатып алушылардың белсенділігі болды.

Оң динамика экспорттық нарықта да тіркелді.

Арпа құны өсті:

• DAP Достық/Алтынкөл шарттарымен жеткізілімдер кезінде тоннасына 3 долларға.

• DAP Сарыағаш шарттарымен жеткізілімдер кезінде тоннасына 3 долларға.

• FOB Ақтау шарттарымен жеткізілімдер кезінде тоннасына 5 долларға.

Жемдік астыққа сұраныстың өсуі тасымалдауға қатысты қиындықтар сақталып отырғанына қарамастан, бағаны қолдайтын факторлардың біріне айналып отыр.

Теміржол логистикасы экспортты тежеп тұр

Астық нарығы үшін басты шектеу теміржол инфрақұрылымының жоғары жүктемесі болып қалып отыр.

ҚТЖ тасымал көлемінің едәуір болуына байланысты жөнелтулерді реттеуді жалғастыруда. Қосымша шектеулер Өзбекстан темір жолының жекелеген станцияларында әрекет етеді.

Нәтижесінде астық экспортының қарқыны төмен болып отыр.

Бұл жағдай қазақстандық экспорттаушылар үшін әсіресе маңызды, өйткені теміржол бағыттары Орталық Азияның дәстүрлі нарықтарына және басқа да шетелдік бағыттарға қолжетімділікті қамтамасыз етеді.

Сұраныс пен келісілген бағалар болғанның өзінде өнімді уақытында жөнелте алмау қосымша шығындарға және келісімшарттарды орындаудың кешігуіне әкелуі мүмкін.

Зығыр қымбаттауын жалғастыруда

Аналитиктер зығыр тұқымы нарығына бөлек назар аударып отыр.

Қазақстанның ішкі нарығында EXW шарттарымен зығыр құны тоннасына 180-185 мың теңге деңгейінде сақталды.

Алайда бірқатар бағыттар бойынша экспорттық бағалар өсті.

FCA Kazakhstan шарттарымен қазақстандық зығырдың құны 3 долларға өсіп, тоннасына 433-438 долларға жетті.

DAP Достық/Алтынкөл шарттарымен баға 2 долларға өсіп, тоннасына 487-492 долларға жетті.

Себептердің бірі Қытайдағы жанданған сұраныс болды, онда зығырдың ішкі бағасы орта есеппен тоннасына 50 юаньға көтерілді.

Еуропалық бағытта бағаның өсуі ең алдымен логистикалық қиындықтармен байланысты. Ресей теміржол инфрақұрылымы арқылы транзит мүмкіндіктерінің шектеулі болуы және қымбатырақ баламалы бағыттар жеткізілім құнын арттырады.

Аналитиктердің бағалауынша, қарашада зығырды Еуропаға экспорттау жағдайының айтарлықтай жақсаруы әзірге күтілмейді.

Бұл қазақстандық фермерлер үшін нені білдіреді

Сауда белсенділігінің қалпына келуі ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін оң белгі, алайда жағдай дақыл түріне қарай әртүрлі.

Бидай салыстырмалы баға тұрақтылығын сақтап отыр, арпа сұраныстың өсуі арқасында қолдау табуда, ал зығыр нарығы көлік шектеулеріне сезімтал күйінде қалуда.

Аграрийлер үшін сатуды жоспарлау кезінде сатып алу бағасын ғана емес, жеткізу шарттарын, тасымал құнын, өнім сапасын және сатып алушылардың мәміле жасауға нақты дайындығын да ескеру маңызды.

Осылайша, Қазақстанның астық нарығы төмен белсенділік кезеңінен біртіндеп шығып келеді, алайда одан әрі қалпына келу көп жағдайда теміржолдардың өткізу қабілетіне және экспорттық бағыттардың тұрақтылығына байланысты болады.