maltabumaltabu

Жаңалықтар

Қазақстанның өңделген ауыл шаруашылығы өнімдері экспорты 35,1%-ға өсіп, $3,04 млрд-қа жетті

2026 ж. 18 қараша · 5 қаралым

Қазақстанның өңделген ауыл шаруашылығы өнімдері экспорты 35,1%-ға өсіп, $3,04 млрд-қа жетті

Қазақстан жоғары қосылған құны бар агроөнеркәсіп кешені өнімдерінің экспортын айтарлықтай ұлғайтты. 2026 жылғы қаңтар-тамызда өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің шетелге жеткізілімі 3,04 млрд долларға жетті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 35,1% көп. Аграрлық экспорттың жалпы құнындағы өңделген тауарлардың үлесі 54,1%-ға дейін өсті.

Бұл туралы Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі 2026 жылғы 1 қарашада хабарлады. Көрсеткіштерді 17 қарашада Үкімет отырысында министр Айдарбек Сапаров та айтты.

Экспорттық түсімнің өсуі астық өңдеу, май-тоңмай және ет салаларында байқалып отыр. Қазақстан ауыл шаруашылығы шикізатын ғана емес, дайын өнім жеткізілімдерін де біртіндеп кеңейтіп келеді.

Өңделген өнім экспорты үштен бірден астамға ұлғайды

2026 жылдың сегіз айының қорытындысы бойынша экспортталған АӨК өңделген өнімінің құны 3,04 млрд долларды құрады.

2025 жылғы қаңтар-тамызбен салыстырғанда көрсеткіш 35,1%-ға ұлғайды.

Осылайша, өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінен түскен экспорттық түсім үштен бірден астамға өсті.

Аграрлық экспорттың жалпы құнындағы өңделген тауарлардың үлесі 54,1%-ға жетті.

Бұл Қазақстан агроөнеркәсіп кешенінің экспорттық түсімінің жартысынан астамы өңдеуден өткен өнімге тиесілі екенін білдіреді.

Аграрлық экономика үшін мұндай нәтиженің маңызы бар, өйткені ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу ел ішінде қосымша құн жасауға мүмкіндік береді.

Алайда доллармен есептелетін экспорттық түсімнің өсуі жеткізілімдердің физикалық көлеміне ғана емес, бағалардың және экспортталатын тауарлар құрылымының өзгеруіне де байланысты екенін ескеру маңызды.

Ұн экспорты 1,38 млн тоннаға жетті

Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеудің ең маңызды бағыттарының бірі ұн тарту өнеркәсібі болып қала береді.

2026 жылғы қаңтар-тамызда Қазақстан 1,38 млн тонна бидай және бидай-қарабидай ұнын экспорттады.

Жеткізілімдердің жалпы құны шамамен 400 млн долларды құрады.

Алдыңғы жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда экспорттың физикалық көлемі 23%-ға ұлғайды.

Ақшалай мәнде өсім 36%-ды құрады.

Осылайша, ұн жеткізілімдерінен түскен экспорттық түсім тоннажға қарағанда жылдамырақ артты.

Бұл орташа экспорттық бағалардың және жеткізілімдер құрылымының өзгеруімен байланысты болуы мүмкін, алайда себептерді нақты анықтау үшін келісімшарттар мен өткізу нарықтарына қосымша талдау қажет.

Ұн тарту өндірісін дамыту отандық бидайға сұраныс қалыптастырады және өңдеу деңгейі жоғарырақ өнімді экспорттауға мүмкіндік береді.

Қазақстан өсімдік майларының экспортын 49%-ға ұлғайтты

Аграрлық экспортты кеңейтуде май-тоңмай өнеркәсібі елеулі рөл атқарады.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, күнбағыс, мақсары және мақта майларының экспорты 49%-ға ұлғайды.

Жеткізілімдердің құны 453 млн доллардан 673 млн долларға дейін өсті.

Өсімдік майларының басқа санаттарында да оң динамика байқалады.

Рапс және қыша майларының экспорты 2,3 есе - 40 млн доллардан 90 млн долларға дейін ұлғайды.

Саланың дамуы майлы дақылдар шикізатын өңдеудің кеңеюімен және кәсіпорындардың өндірістік қуаттарының артуымен байланысты.

Күнбағыс, рапс және басқа да дақылдарды өндірушілер үшін бұл Қазақстан ішінде өнімді өткізудің қосымша мүмкіндіктерін жасайды.

Сонымен бірге экспорттық көрсеткіштер барлық майлы дақылдар бойынша сатып алу бағалары тұрақты түрде өседі дегенді білдірмейді.

Шикізат құны өнім көлеміне, өңдеушілер арасындағы бәсекеге және халықаралық нарық конъюнктурасына байланысты.

Жемдік ұн жеткізілімдері $578 млн-ға дейін өсті

Жемдік ұн экспортында елеулі өсім байқалады.

2026 жылдың сегіз айында шетелге жеткізілімдердің құны 61%-ға - 359 млн доллардан 578 млн долларға дейін ұлғайды.

Натуралды мәнде экспорт 44%-ға өсіп, 2,5 млн тоннаға жетті.

Жемдік өнім мал шаруашылығында және құрамажем өнеркәсібінде пайдаланылады.

Қазақстан үшін мұндай жеткізілімдерді дамыту астық өңдеу өнімдерін өткізу нарықтарын кеңейту тұрғысынан қызығушылық тудырады.

Жемдік компоненттердің экспорты өңдеуші кәсіпорындарға ассортиментті әртараптандыруға да мүмкіндік береді.

Алайда жеткізілімдердің экономикалық тиімділігі бастапқы шикізаттың құнына, тасымалдауға және шетелдік сатып алушылардың талаптарына байланысты.

Сиыр еті экспорты 78%-ға ұлғайды

Экспорттық түсімнің өсуі ет саласында да тіркелді.

Сиыр етінің шетелге жеткізілімдерінің құны 92 млн доллардан 164 млн долларға дейін ұлғайды.

Пайыздық мәнде өсім 78%-ды құрады.

Бұл ретте экспорттың физикалық көлемі айтарлықтай баяуырақ - 13%-ға ұлғайды.

2026 жылғы қаңтар-тамызда Қазақстан шетелге шамамен 29 мың тонна сиыр етін жеткізді, бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 26 мың тонна болған.

Құн мен тоннаж өсімінің арасындағы айырмашылық экспорттық түсімнің ұлғаюын тек физикалық жеткізілімдердің кеңеюімен түсіндіруге болмайтынын көрсетеді.

Нәтижеге экспорттық бағалардың және өткізілетін өнім құрылымының өзгеруі ықпал етуі мүмкін.

Етті мал шаруашылығы үшін экспортты дамыту өнімді өткізудің қосымша мүмкіндіктерін жасайды, бірақ баратын елдердің ветеринариялық-санитариялық талаптарын сақтауды қажет етеді.

Күнжаралар мен шроттар да экспортты ұлғайтты

Май өңдеуші кәсіпорындардың жанама өнімдерін өткізуде оң динамика байқалады.

Күнжаралар мен шроттардың экспорты 42%-ға - 79 млн доллардан 113 млн долларға дейін ұлғайды.

Натуралды мәнде жеткізілімдер 39%-ға - 430 мың тоннадан 597 мың тоннаға дейін өсті.

Күнжаралар мен шроттар майлы дақылдарды өңдеу кезінде түзіледі және жем өндірісінде кеңінен қолданылады.

Олар ақуыз және басқа да қоректік компоненттерінің болуына байланысты мал шаруашылығы кәсіпорындары үшін қызығушылық тудырады.

Бұл бағытты дамыту май зауыттарына өсімдік майын өткізуден ғана емес, ілеспе өнімнен де табыс алуға мүмкіндік береді.

Бұл өңделетін шикізатты кешенді пайдалану мүмкіндіктерін арттырады.

Қазақстан астықты терең өңдеуді дамытып жатыр

Мемлекеттік саясаттың басымдықтарының бірі ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу кәсіпорындарын құру болып қала береді.

Қазіргі уақытта Қазақстанда жылына 510 мың тонна өңделетін шикізат қуаты бар үш мамандандырылған кәсіпорын жұмыс істейді.

Соңғы бес жылда крахмал өнімдерін өндіру 2,1 есе ұлғайды.

Биоэтанол шығару 21,2 мың тоннаға жетті.

Астықты терең өңдеу дәстүрлі ұнды ғана емес, крахмалдар, глютен, аминқышқылдары, биоэтанол және басқа да өнімдер өндіруге мүмкіндік береді.

Мұндай өнім азық-түлік, жемдік және түрлі өнеркәсіп салаларында пайдаланылады.

Астық өндірушілер үшін осындай кәсіпорындарды дамыту әлеуетті түрде қосымша ішкі өткізу нарықтарын қалыптастырады.

Алты ірі инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланып отыр

Өңдеуді одан әрі кеңейту үшін алты инвестициялық жобадан тұратын портфель қалыптастырылды.

Бастамалардың жалпы құны шамамен 4 млрд долларға бағаланады.

Кәсіпорындардың жиынтық жобалық қуаты жылына 5,8 млн тонна шикізатты құрайды.

Крахмалдар, глютен, аминқышқылдары және биоэтанол өндірісін дамыту жоспарланып отыр.

Жобаларды іске асыру жоғары қосылған құны бар өнім шығаруды ұлғайтып, экспорт мүмкіндіктерін кеңейтуі тиіс.

Алайда аталған 5,8 млн тонна болашақ жобалық қуат екенін ескеру маңызды.

Бұл көлемдерді қолданыстағы кәсіпорындардың ағымдағы өндірістік көрсеткіштеріне қосуға болмайды.

Түркістан облысында жүгері өңдеу зауыты іске қосылды

Инвестициялық жобаларды іс жүзінде іске асыру қазірдің өзінде басталды.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, 2026 жылы Түркістан облысында «Қазкрахмал» зауыты пайдалануға берілді.

Кәсіпорынның жобалық қуаты жылына 150 мың тонна жүгеріні құрайды.

Өндіріс ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеуге және одан әрі өнеркәсіптік пайдалануға арналған өнім шығаруға бағытталған.

Жергілікті фермерлер үшін өңдеуші кәсіпорынның пайда болуы жүгеріні өткізудің әлеуетті қосымша арнасын жасайды.

Алайда шикізатты нақты сатып алу және қуаттардың жүктелуі кәсіпорынның өндірістік бағдарламасына байланысты.

Жамбыл облысында Fufeng Group жобасы дамып келеді

Терең өңдеудің тағы бір бағыты Жамбыл облысында Fufeng Group компаниясының өндірістік кешенін салумен байланысты.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, объект құрылысының бірінші кезеңі аяқталды.

Сондай-ақ Qostanai Grain Industry және Tiryaki Agro жобаларын іске асыру жалғасуда.

Қосымша Ақмола облысында екі өндірісті іске қосу жоспарланған.

Жаңа кәсіпорындар астық шикізатын өнеркәсіптік өңдеуді кеңейтуі тиіс.

Бұл ретте әр жобаның толық қуатқа шығу мерзімі құрылыстың аяқталуына, технологиялық іске қосуға және қажетті ресурстардың болуына байланысты.

Жүгері егістігі 60%-ға ұлғайды

Терең өңдеуді дамыту шикізат базасын ұлғайтуды талап етеді.

Осыған байланысты Қазақстан жүгері өсіруді кеңейтіп жатыр.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ақпараты бойынша, дақылдың егіс алаңдары 60%-ға ұлғайып, 106 мың гектарға жетті.

Жүгері тек жем өндіру үшін ғана емес, крахмал және басқа да өңдеу салаларында пайдаланылады.

Егістіктің ұлғаюы болашақ кәсіпорындарды отандық шикізатпен қамтамасыз етуге алғышарттар жасайды.

Бұл ретте алаңдарды кеңейту агротехнологияларды, суару жүйелерін және логистиканы дамытумен қатар жүруі тиіс.

Жүгері өсірілетін өңірлерде судың қолжетімділігін ескеру әсіресе маңызды.

Мемлекет өңдеушілерді қолдауға шамамен 230 млрд теңге бағыттады

Ауыл шаруашылығы өңдеуін дамыту үшін мемлекеттік қолдаудың түрлі құралдары пайдаланылады.

2024-2026 жылдары өңдеуші кәсіпорындардың айналым қаражатын толықтыруға шамамен 230 млрд теңге бағытталды.

Қолдау жеңілдетілген кредиттеу тетіктерін және басқа да қаржылық құралдарды қолдану арқылы жүзеге асырылады.

Айналым қаражаты кәсіпорындарға шикізат сатып алу, өндірістік процестерді қамтамасыз ету және жеткізушілер алдындағы міндеттемелерді орындау үшін қажет.

Қосымша мемлекет инвестициялық субсидиялауды және заңнамада көзделген салықтық преференцияларды қолданады.

Бұл ретте айналым капиталын қаржыландыруды өтеусіз мемлекеттік төлемдермен теңестіруге болмайды.

Қолдаудың нақты шарттары таңдалған бағдарламаға және белгіленген талаптарға байланысты.

Өңдеуді дамыту фермерлерге қалай әсер етеді

Өңделген өнімнің экспорттық жеткізілімдерінің өсуі ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін ғана маңызды емес.

Фермерлер мен ауыл шаруашылығы кооперативтері астықты, майлы дақылдарды, етті және басқа да өнімдерді өткізудің қосымша мүмкіндіктерін ала алады.

Өңдеу қуаттарын кеңейту ел ішінде ауыл шаруашылығы шикізатына сұранысты әлеуетті түрде арттырады.

Бұл өндірушілер мен өңдеушілер арасында ұзақ мерзімді келісімшарттардың дамуына ықпал етуі мүмкін.

Алайда дайын өнім экспортының ұлғаюы барлық фермерлік шаруашылықтар үшін сатып алу бағаларының өсуіне кепілдік бермейді.

Ауыл шаруашылығы өндірушілерінің табыстылығы өнім сапасына, өзіндік құнға, көлік шығыстарына және өткізу шарттарына байланысты.

Сондықтан орнықты даму үшін ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін бір мезгілде арттырып, өңдеу мүмкіндіктерін кеңейту маңызды.

Қазақстан аграрлық экспортының перспективалары

2026 жылғы қаңтар-тамыз қорытындысы бойынша Қазақстан өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің халықаралық нарықтарындағы позициясын нығайтты.

Одан әрі даму қолданыстағы кәсіпорындардың жұмысына, инвестициялық жобалардың іске асырылуына және шетелдік сұраныстың жағдайына байланысты болады.

Көлік маршруттарының қолжетімділігі, өнімнің бәсекеге қабілеттілігі және импорттаушы елдердің талаптарын орындау ерекше маңызға ие.

Терең өңдеуді дамыту жаңа экспорттық тауар санаттарының қалыптасуына ықпал етуі мүмкін.

Алайда болашақ жеткізілімдердің нақты көлемін алғашқы сегіз айдың нәтижелері негізінде ғана болжауға болмайды.

Қорытынды

Қазақстанның өңделген ауыл шаруашылығы өнімдері экспорты 2026 жылғы қаңтар-тамызда 35,1%-ға ұлғайып, 3,04 млрд долларға жетті. Аграрлық экспорттың жалпы құнындағы өңделген тауарлардың үлесі 54,1%-ды құрады. Шетелге жеткізілімдер құнының ең айқын өсімі сиыр еті, жемдік ұн және өсімдік майлары өндірісінде тіркелді. Сонымен қатар Қазақстан өңдеу қуаттарын кеңейтіп, жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге бағытталған инвестициялық жобаларды іске асырып жатыр.