РЖД қазақстандық экспорттаушылардың майлы дақылдар транзитіне қазан айындағы өтінімдерін қабылдамады

Қазақстандық экспорттаушылар ауыл шаруашылығы өнімдерін Ресей аумағы арқылы Еуропа нарықтарына тасымалдауда елеулі шектеулерге тап болды. Қазақстан астық одағының ақпараты бойынша, Ресей темір жолдары қарастырылып отырған солтүстік-батыс бағыт бойынша транзитке берілген қазан айындағы барлық өтінімді қабылдамады. Сарапшылар қарашада жағдайдың жақсаруын әзірге күтпейді.

Шектеулер ең алдымен Ресейдің теміржол инфрақұрылымы арқылы Балтық өңірі порттарына шығатын экспорттық бағыттарға әсер етті. Еуропалық сатып алушыларға бағдарланған майлы зығыр тұқымын жеткізушілер үшін жағдай әсіресе сезімтал болды.

Ресей қазақстандық жүктердің транзитін неге шектеді

Қазақстан астық одағының деректері бойынша, туындаған қиындықтарға Ресейдің солтүстік-батысындағы теміржол инфрақұрылымының жоғары жүктемесі себеп болды.

Ресейлік экспорттаушылар Азов-Қара теңіз бассейні арқылы жеткізу проблемалары аясында астық жүк ағындарының едәуір бөлігін Балтық теңізі порттары бағытына қайта бөлді.

Нәтижесінде теміржол магистральдары мен порт маңындағы терминалдарға түсетін жүктеме артты.

Осы жағдайда қазақстандық экспорттық жүктер тиісті бағыттар бойынша транзитке келісім ала алмай қалды.

Қалыптасқан жағдай отандық компаниялардың өнімді еуропалық сатып алушыларға уақытылы жөнелту мүмкіндігін шектейді.

Бұл ретте әңгіме Қазақстанның майлы дақылдар экспортын барлық көлік дәліздері арқылы толық тоқтату туралы емес, нақты теміржол бағыттарындағы шектеулер туралы болып отыр.

Балама бағыттар қымбатқа түседі

Қазақстандық экспорттаушылар өнімді Еуропаға жеткізудің балама нұсқаларын қарастырып жатыр.

Атап айтқанда, тасымал Беларусь пен Литва арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, алайда мұндай бағыттар қосымша логистикалық шығындармен байланысты.

Сонымен қатар балама бағыттарда да өткізу қабілетіне қатысты шектеулер бар.

Тасымалдың қымбаттауы қазақстандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігіне тікелей әсер етеді.

Экспорттаушылар үшін қолжетімді бағытты табу ғана емес, жеткізілімдердің экономикалық тиімділігін сақтау да маңызды.

Егер логистикалық шығындар тым жоғары болса, өнімді жекелеген шетелдік нарықтарда сату тиімсіздеу болуы мүмкін.

Қазақстандық зығыр экспорты қыркүйекте 100,9 мың тоннаға дейін өсті

Көлік қиындықтарына қарамастан, қазақстандық майлы зығыр үшін жаңа экспорттық маусым оң динамикамен басталды.

Қазақстан Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері бойынша, 2026 жылғы қыркүйекте зығыр тұқымының экспорты 100,9 мың тоннаға жетті.

Тамызбен салыстырғанда жеткізу көлемі 33%-ға артты.

Алдыңғы маусымның қыркүйегімен салыстырғанда экспорт 1,62 есе өсті.

Осылайша, зығыр жеткізілімдерінің жалпы өсімі сату географиясының айтарлықтай өзгеруімен қатар жүрді.

Экспорттың басты бағыты Азия нарықтары болды, ал жекелеген еуропалық елдерге жөнелтілімдер едәуір қысқарды.

Еуропаға зығыр жеткізу күрт қысқарды

Экспорттың ең айқын төмендеуі бірнеше еуропалық бағытта тіркелді.

Қыркүйекте қазақстандық зығыр жеткізу көлемі мынадай болды:

• Бельгия: 2,3 мың тонна, 5,5 есе төмендеу.

• Польша: 2,7 мың тонна, 1,8 есе төмендеу.

• Германия: 0,4 мың тонна, 3 есе төмендеу.

• Эстония: 0,1 мың тонна, 20 есе төмендеу.

• Италия: жеткізілімдер тоқтады.

Мұндай динамика қазақстандық зығырдың бірқатар еуропалық нарықтағы қатысуының айтарлықтай қысқарғанын көрсетеді.

Сонымен қатар майлы дақылдар саудасының орталықтарының бірі саналатын бельгиялық Гентте зығыр бағасының өсуі байқалады.

Астық одағының ақпараты бойынша, бағаның өсуі соңғы екі ай бойы жалғасып келеді.

Сарапшылар мұны соның ішінде өнімнің шектеулі қолжетімділігімен және логистикалық қиындықтармен байланыстырады.

Қытай қазақстандық зығырдың басты сатып алушысына айналды

Еуропаға жеткізілімдердің қысқаруы Азия елдеріне экспорттың ұлғаюымен қатар жүрді.

Қыркүйекте қазақстандық зығырдың ең ірі сатып алушысы Қытай болды.

Жеткізу көлемі 71,8 мың тоннаға жетті, бұл бір айдағы Қазақстан зығыр экспортының шамамен 71%-ын құрайды.

Алдыңғы кезеңмен салыстырғанда көрсеткіш 2,7 есе артты.

Екінші орынға Ауғанстан шықты, бұл елге 13,6 мың тонна өнім жөнелтілді. Елдің жалпы экспорт көлеміндегі үлесі 13,5% болды.

Сондай-ақ Өзбекстан мен Түркияға жеткізілімдер артты.

Өзбекстанға 6,7 мың тонна зығыр экспортталды, бұл салыстырылып отырған кезең көрсеткішінен 2,23 есе көп.

Түркияға шамамен 0,4 мың тонна жеткізілді, өсім екі есе болды.

Бұл көрсеткіштер қазақстандық экспорттың едәуір бөлігінің Азия нарықтарына қайта бағдарланғанын көрсетеді.

Қытай нарығында бәсекелестік күшейіп келеді

Қытай майлы зығыр экспорты үшін ең перспективалы бағыттардың бірі болып қала береді.

Қытай кеден статистикасының деректері бойынша, 2026 жылғы қыркүйекте ҚХР-ға зығыр импорты 129,1 мың тоннаға жетті.

Бұл 2025 жылғы қыркүйек көрсеткішінен 8,3 есе көп.

2026/2027 маркетингтік жылының алғашқы екі айында қытайлық компаниялар 225,5 мың тонна зығыр тұқымын импорттады.

Бұл ретте негізгі жеткізушілер Ресей мен Қазақстан болып отыр.

Тамыз-қыркүйек айларында Қытай импортындағы ресейлік зығырдың үлесі шамамен 62%, қазақстандық зығырдың үлесі 37,1% болды.

Қазақстандық және қытайлық статистика деректері арасындағы айырмашылықтар есептеу әдістемесімен, жеткізілімдерді тіркеу мерзімдерімен және сыртқы сауда есептілігінің басқа да ерекшеліктерімен байланысты болуы мүмкін.

Қазақстан үшін өсіп келе жатқан Қытай нарығы қосымша мүмкіндіктер туғызады, алайда жеткізушілер арасындағы бәсекелестік айтарлықтай болып қала береді.

Қазақстандық фермерлер үшін қандай тәуекелдер туындайды

Көлік шектеулері экспорттық компанияларға ғана емес, майлы дақылдар өсіретін ауыл шаруашылығы өндірушілеріне де әсер етеді.

Қолжетімді бағыттар қысқарған кезде экспорттаушылар тасымал шығындарының артуына және өнімді сақтауға қосымша шығындарға тап болуы мүмкін.

Жекелеген жағдайларда бұл сатып алу бағаларына және фермерлермен есеп айырысу мерзімдеріне әсер етуі ықтимал.

Мұндай өзгерістер шетелдік нарықтарға арналған зығыр өсіруге бағдарланған шаруашылықтар үшін әсіресе сезімтал болуы мүмкін.

Сонымен бірге нақты шаруашылықтың табыстылығына іс жүзіндегі әсер жасалған келісімшарттардың шарттарына, өнім сапасына, орналасқан жеріне және балама сатып алушылардың қолжетімділігіне байланысты.

Қарашада майлы дақылдар экспортын не күтеді

Қазақстан астық одағының бағалауынша, қарашада көлік жағдайының тез жақсаруы күтілмейді.

Ресейдің солтүстік-батыс теміржол бағыттарының жоғары жүктемесі транзиттік тасымал мүмкіндіктерін шектеуді жалғастырып отыр.

Қазақстандық экспорттаушылар үшін балама логистикалық шешімдерді іздеу және сату бағыттарын әртараптандыру өзекті болып қала береді.

Сонымен қатар Қытай, Орталық Азия және қазақстандық өнімді қабылдай алатын басқа елдер нарықтарының маңызы артып келеді.

Алайда жеткізілімдерді қайта бағдарлау экспорттық бағыттардың және ірі сатып алушылардың шектеулі санына тәуелділікке байланысты тәуекелдерді толық жоймайды.

Қазақстандық экспорттаушылардың Ресей арқылы транзитке берген қазан айындағы өтінімдерінің қабылданбауы майлы дақылдарды Еуропаға жеткізуді қиындатты. Қыркүйекте зығыр экспортының жалпы көлемі 100,9 мың тоннаға дейін өскеніне қарамастан, еуропалық бағыттар үлесін жоғалтып, негізгі көлемдер Қытайға және басқа да азиялық нарықтарға қайта бағдарлануда. Алдағы жағдай теміржол бағыттарының қолжетімділігіне және балама логистиканың құнына байланысты болады.